Khò khè và thở rít: hai âm thanh khác nhau

Hai âm thanh này hay bị gọi chung là "khò khè" — nhưng chúng khác nhau và có ý nghĩa khác nhau.

Phân biệt

Khò khè

• Tiếng rít nhỏ, như tiếng huýt sáo.
• Thường nghe rõ nhất khi thở ra.
• Có thể phải áp tai gần mới nghe được.
• Liên quan tới hẹp các đường thở nhỏ.
• Hay gặp trong hen, viêm phế quản.

Thở rít

• Tiếng thô, to, nghe được từ xa.
• Thường nghe khi hít vào.
• Liên quan tới tắc nghẽn ở đường thở lớn — thanh quản, khí quản.
• Đây là dấu hiệu cấp cứu.

Thở rít — gọi cấp cứu ngay

Thở rít nghe được từ xa, đặc biệt khi hít vào, luôn cần xử trí gấp.

Đặc biệt nguy hiểm khi kèm

• Khó thở, phải gắng sức để thở.
• Tím môi.
• Sưng môi, lưỡi, mặt — nghĩ tới phản vệ.
• Khàn tiếng đột ngột, mất tiếng.
• Chảy dãi, không nuốt được.
• Ngồi chồm về trước mới thở được.
• Sốt cao ở trẻ kèm thở rít.
• Khởi phát đột ngột khi đang ăn hoặc chơi đồ nhỏ — nghĩ tới dị vật.

Trong lúc chờ cấp cứu

• Cho ngồi ở tư thế dễ thở nhất.
• Không bắt nằm.
• Giữ bình tĩnh, không làm người bệnh hoảng sợ — nhất là với trẻ, khóc làm nặng hơn.
• Nới lỏng cổ áo.
• Không cho ăn uống.
• Không tự móc họng.
• Nếu nghi phản vệ và có thuốc cấp cứu được kê — dùng theo hướng dẫn.
• Nếu hóc dị vật và không ho được — làm thao tác sơ cứu hóc.

Khò khè

Các tình huống hay gặp

• Hen — khò khè tái đi tái lại, nặng về đêm và sáng sớm, khi gặp lạnh, khi gắng sức, khi tiếp xúc bụi hoặc mùi nồng.
• Viêm phế quản — sau đợt nhiễm virus.
• Bệnh phổi mạn tính ở người hút thuốc.
• Trào ngược — khò khè kèm ho về đêm.
• Dị vật đường thở — khò khè một bên, khởi phát đột ngột.
• Suy tim — khò khè kèm khó thở khi nằm, phù chân.

Nên đi khám nếu

• Khò khè tái đi tái lại.
• Kèm ho về đêm, ho khi gắng sức.
• Kèm tức ngực.
• Xuất hiện lần đầu ở người lớn.
• Khò khè chỉ một bên.
• Kèm sụt cân.
• Ở người hút thuốc.
• Không đỡ sau khi hết đợt cảm.

Ghi âm tiếng thở

Đây là việc rất nên làm.

• Tiếng khò khè có thể không còn khi tới phòng khám.
• Ghi âm trong lúc đang khò khè — ở nơi yên tĩnh.
• Ghi cả lúc hít vào và thở ra.
• Với trẻ nhỏ, quay video cả lồng ngực để bác sĩ thấy cả nhịp thở và rút lõm.
• Ghi lại giờ và hoàn cảnh.

Khò khè ở trẻ em

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực.
• Tím môi.
• Thở rít nghe từ xa.
• Bỏ bú, không ăn được vì thở.
• Li bì hoặc kích thích bất thường.
• Khò khè lần đầu ở trẻ nhỏ.
• Khởi phát đột ngột khi đang ăn hoặc chơi.
• Sốt cao kèm khò khè.

Khò khè tái phát ở trẻ

Cần được bác sĩ đánh giá — đặc biệt khi:

• Tái đi tái lại nhiều lần.
• Kèm ho về đêm.
• Kèm ho khi chạy nhảy.
• Gia đình có người bị hen, dị ứng.
• Trẻ có chàm, viêm mũi dị ứng.

Với người đã được chẩn đoán hen

• Dùng thuốc theo đúng chỉ định — kể cả khi đang khoẻ.
• Phân biệt thuốc dự phòng dùng hằng ngày với thuốc cắt cơn — hỏi kỹ bác sĩ.
• Luôn mang theo thuốc cắt cơn.
• Học cách dùng bình xịt đúng — nhờ nhân viên y tế kiểm tra kỹ thuật.
• Biết các yếu tố khởi phát của riêng mình và tránh.
• Có kế hoạch xử trí khi lên cơn.
• Đi khám định kỳ.

Dấu hiệu cơn nặng — đi cấp cứu

• Không nói hết được câu.
• Thuốc cắt cơn không đỡ hoặc chỉ đỡ rất ngắn.
• Phải dùng thuốc cắt cơn liên tục.
• Môi tím.
• Ngồi chồm về trước mới thở được.
• Lồng ngực im lặng, không còn nghe khò khè mà vẫn khó thở — dấu hiệu rất nặng.
• Lú lẫn, mệt lả.

Mô tả cho bác sĩ

• Nghe được từ xa hay phải áp tai gần.
• Khi hít vào hay khi thở ra.
• Một bên hay hai bên.
• Bắt đầu từ khi nào, đột ngột hay từ từ.
• Có liên tục không hay thành đợt.
• Nặng hơn khi nào — đêm, sáng, khi gắng sức, khi gặp lạnh.
• Có kèm ho, sốt, khó thở không.
• Tiền sử dị ứng, hen trong gia đình.
• Môi trường sống — bụi, thú nuôi, khói thuốc.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Thở rít nghe được từ xa khi hít vào là dấu hiệu cấp cứu — khác với khò khè.
2. Ghi âm hoặc quay video tiếng thở — tiếng khò khè có thể không còn khi tới phòng khám.
3. Với người hen, lồng ngực im lặng mà vẫn khó thở là dấu hiệu rất nặng.

Câu hỏi thường gặp