Sụt cân không rõ nguyên nhân: luôn cần đi khám

Trong tất cả các dấu hiệu cơ thể, sụt cân không rõ nguyên nhân là một trong những thứ ít được coi trọng nhất — trong khi nó luôn cần được đi khám.

Trước hết: xác định có sụt cân thật không

• Cân thật, đừng dựa vào cảm giác.
• Cân vào cùng thời điểm — ví dụ sáng sớm sau khi đi vệ sinh.
• Cùng điều kiện quần áo.
• So với cân nặng vài tháng trước.
• Ghi lại con số và ngày.

Các dấu hiệu khách quan

• Quần áo rộng hẳn ra, phải thắt lưng chặt hơn.
• Nhẫn rộng.
• Người quen nhận xét là gầy đi.
• Mặt hóp lại.

Phân biệt hai tình huống

Sụt cân có chủ ý

Do ăn kiêng, tập luyện, thay đổi lối sống. Đây là kết quả mong muốn.

Sụt cân không chủ ý

Ăn uống như bình thường mà vẫn sụt cân — đây là điều cần đi khám.

Các nguyên nhân cần được đánh giá

Nội tiết và chuyển hoá

• Đái tháo đường — kèm khát nhiều, tiểu nhiều, mệt.
• Tuyến giáp hoạt động quá mức — kèm sợ nóng, hồi hộp, run tay.

Tiêu hoá

• Bệnh lý dạ dày, ruột.
• Kém hấp thu.
• Bệnh gan.
• Nuốt nghẹn.

Nhiễm trùng mạn tính

• Lao — kèm ho kéo dài, sốt chiều, mồ hôi đêm.
• Các nhiễm trùng mạn khác.

Bệnh ác tính

Cần được loại trừ, đặc biệt khi kèm các dấu hiệu khác.

Tâm lý

• Trầm cảm — nguyên nhân rất thường gặp và hay bị bỏ qua.
• Lo âu.
• Rối loạn ăn uống — đặc biệt ở người trẻ.

Thuốc

Một số thuốc gây chán ăn, buồn nôn, thay đổi vị giác.

Ở người cao tuổi — các nguyên nhân hay bị bỏ qua

• Vấn đề răng miệng — răng đau, hàm giả không vừa, khó nhai.
• Mất khứu giác, mất vị giác — ăn không thấy ngon.
• Khó khăn trong việc đi chợ, nấu ăn.
• Ăn một mình, không có hứng ăn.
• Khó khăn tài chính.
• Trầm cảm.
• Nuốt khó.
• Dùng nhiều thuốc.

Nhiều nguyên nhân trong số này xử lý được — đây là lý do quan trọng để đi khám.

Các nhóm dấu hiệu kèm theo cần khám gấp

• Sụt cân kèm ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm — cần khám để loại trừ lao.
• Sụt cân kèm chảy máu bất thường — ho ra máu, nôn ra máu, phân đen, đi ngoài ra máu.
• Sụt cân kèm nuốt nghẹn tăng dần.
• Sụt cân kèm khối u mới xuất hiện, nổi hạch.
• Sụt cân kèm thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài.
• Sụt cân kèm khát nhiều, tiểu nhiều.
• Sụt cân kèm vàng da.
• Sụt cân kèm đau bụng tăng dần.
• Sụt cân nhanh trong thời gian ngắn.

Chuẩn bị khi đi khám

• Cân nặng trước đây và hiện tại, kèm mốc thời gian.
• Ăn uống thế nào — ăn ít hơn hay vẫn như cũ.
• Có chán ăn không, ăn nhanh no không.
• Có thay đổi vị giác, khứu giác không.
• Có khó nhai, khó nuốt không.
• Có buồn nôn, nôn không.
• Thói quen đi ngoài.
• Có sốt, ra mồ hôi đêm không.
• Có ho kéo dài không.
• Tâm trạng thế nào.
• Danh sách tất cả thuốc đang dùng.
• Uống rượu, hút thuốc.
• Tiền sử bệnh và tiền sử gia đình.

Trong lúc chờ khám

• Tiếp tục theo dõi cân nặng, ghi lại.
• Ăn nhiều bữa nhỏ nếu chán ăn.
• Chọn món dễ ăn, giàu năng lượng.
• Không bỏ bữa.
• Ăn cùng người khác nếu được — ăn một mình dễ ăn ít.
• Uống đủ nước nhưng không uống nhiều trước bữa ăn.
• Không tự dùng thuốc kích thích ăn.
• Kiểm tra răng miệng.

Một điều cần nói rõ

Nhiều người mừng khi thấy mình sụt cân, nhất là người từng thừa cân.

Nhưng sụt cân mà không thay đổi gì trong ăn uống và vận động không phải là tin vui — đó là điều cần tìm nguyên nhân.

Với người trẻ

Cần chú ý tới rối loạn ăn uống — đặc biệt ở thanh thiếu niên.

Dấu hiệu

• Sụt cân nhiều trong thời gian ngắn.
• Ám ảnh về cân nặng, hình thể.
• Tránh ăn cùng người khác.
• Bỏ bữa, ăn rất ít.
• Vào nhà vệ sinh ngay sau khi ăn.
• Tập luyện quá mức.
• Mất kinh ở nữ.

Đây là tình trạng cần được hỗ trợ y tế và tâm lý — không phải chuyện "làm dáng" đơn thuần.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Cân thật thay vì dựa vào cảm giác — và ghi lại theo thời gian.
2. Sụt cân không chủ ý luôn là lý do đi khám — kể cả ở người từng thừa cân.
3. Ở người cao tuổi, nhiều nguyên nhân xử lý được — răng miệng, trầm cảm, khó khăn nấu ăn.

Câu hỏi thường gặp