Thay đổi khi đi tiểu: dấu hiệu và ý nghĩa

Thay đổi khi đi tiểu là dấu hiệu dễ nhận ra nhưng nhiều người ngại nói.

Các dấu hiệu cần đi khám ngay

• Không đi tiểu được, bí tiểu hoàn toàn kèm căng tức bụng dưới.
• Tiểu ra máu nhiều, có cục máu.
• Sốt cao, rét run kèm đau lưng và tiểu buốt.
• Đau dữ dội vùng thắt lưng lan xuống bẹn.
• Không tiểu được hoặc tiểu rất ít kéo dài.
• Đau vùng bìu đột ngột dữ dội ở nam giới.

Tiểu ra máu

Luôn là lý do đi khám — kể cả khi không đau và chỉ xảy ra một lần.

Cần mô tả

• Máu ở đầu dòng, cuối dòng, hay toàn bộ.
• Màu đỏ tươi hay như nước rửa thịt.
• Có cục máu không.
• Có đau không.
• Bao nhiêu lần, kéo dài bao lâu.

Cần loại trừ trước

• Đang có kinh nguyệt ở nữ.
• Ăn củ dền, thanh long đỏ — có thể làm nước tiểu đỏ.
• Một số thuốc làm đổi màu nước tiểu.

Nhưng nếu không rõ — vẫn đi khám.

Màu nước tiểu

• Vàng nhạt — bình thường, đủ nước.
• Vàng sẫm — có thể thiếu nước, nên uống thêm.
• Nâu sẫm như nước chè đặc — nên đi khám, nhất là kèm vàng da và phân bạc màu.
• Đỏ, hồng — cần đi khám.
• Đục, có mùi hôi — nên đi khám.
• Một số thuốc và thực phẩm làm đổi màu — nên hỏi dược sĩ.

Nước tiểu có bọt

• Một ít bọt tan nhanh thường bình thường.
• Nhiều bọt, lâu tan, kéo dài — nên đi khám để kiểm tra về thận.
• Đặc biệt khi kèm phù mặt buổi sáng, phù chân.

Tiểu buốt, tiểu rắt

Biểu hiện

• Buốt, rát khi đi tiểu.
• Đi nhiều lần, mỗi lần ít.
• Mót tiểu liên tục.
• Đau tức bụng dưới.
• Nước tiểu đục, có mùi.

Nên đi khám

Đặc biệt cần đi khám ngay nếu kèm:

• Sốt cao, rét run.
• Đau vùng thắt lưng.
• Buồn nôn, nôn.
• Ở phụ nữ mang thai.
• Ở nam giới.
• Ở trẻ em.
• Ở người đái tháo đường.
• Tái đi tái lại nhiều lần.

Trong lúc chờ khám

• Uống nhiều nước.
• Không nhịn tiểu.
• Vệ sinh đúng cách — lau từ trước ra sau ở nữ.
• Không tự uống kháng sinh.
• Không dùng dung dịch vệ sinh có chất sát khuẩn mạnh.

Tiểu nhiều

Nhóm cần chú ý

Tiểu nhiều kèm khát nhiều và sụt cân — cần đi khám để kiểm tra đường huyết.

Phân biệt

• Tiểu nhiều thật sự — mỗi lần lượng nhiều, tổng lượng trong ngày tăng.
• Đi nhiều lần nhưng mỗi lần ít — hướng khác, thường liên quan bàng quang hoặc nhiễm trùng.

Cách theo dõi

Ghi lại trong vài ngày: số lần đi, ước lượng lượng nước tiểu, lượng nước uống, số lần dậy ban đêm.

Tiểu đêm

Nên đi khám nếu

• Phải dậy nhiều lần mỗi đêm.
• Mới xuất hiện.
• Gây mất ngủ, mệt mỏi ban ngày.
• Kèm khát nhiều.
• Kèm phù chân.
• Ở nam giới kèm tiểu khó, tia yếu.

Các nguyên nhân cần đánh giá

• Tuyến tiền liệt ở nam giới.
• Đường huyết cao.
• Vấn đề tim, thận.
• Uống nhiều nước buổi tối.
• Thuốc lợi tiểu uống muộn.
• Ngừng thở khi ngủ.

Ở nam giới — nhóm dấu hiệu về tuyến tiền liệt

• Tiểu khó, phải rặn.
• Tia nước tiểu yếu, ngắt quãng.
• Chờ lâu mới đi được.
• Tiểu xong vẫn còn nhỏ giọt.
• Cảm giác đi không hết.
• Tiểu đêm nhiều lần.
• Mót tiểu gấp, khó nhịn.

Đây là nhóm dấu hiệu nên đi khám — nhiều người chịu đựng nhiều năm trong khi có cách xử lý.

Tiểu không tự chủ

• Rò rỉ khi ho, hắt hơi, cười, nâng vật nặng.
• Hoặc mót gấp không kịp vào nhà vệ sinh.

Đây là tình trạng cải thiện được — nên đi khám thay vì chịu đựng và dùng tã.

Ở người cao tuổi, tiểu không tự chủ mới xuất hiện có thể do nguyên nhân cấp tính như nhiễm trùng, táo bón, thuốc mới — cần đi khám.

Ở trẻ em

Đưa trẻ đi khám nếu

• Tiểu buốt, quấy khóc khi đi tiểu.
• Nước tiểu đục, có mùi hôi.
• Sốt không rõ nguyên nhân — ở trẻ nhỏ, nhiễm trùng tiểu có thể chỉ biểu hiện bằng sốt.
• Đái dầm trở lại sau khi đã hết.
• Tiểu nhiều, khát nhiều, sụt cân.
• Tia nước tiểu yếu ở bé trai.
• Nước tiểu có máu.

Phòng nhiễm trùng tiểu

• Uống đủ nước.
• Không nhịn tiểu.
• Đi tiểu sau quan hệ.
• Vệ sinh từ trước ra sau ở nữ.
• Đồ lót cotton thoáng.
• Không dùng dung dịch vệ sinh có chất sát khuẩn mạnh.
• Xử lý táo bón.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Tiểu ra máu luôn cần đi khám — kể cả khi không đau và chỉ một lần.
2. Bí tiểu hoàn toàn kèm căng tức bụng dưới là cấp cứu.
3. Tiểu nhiều kèm khát nhiều và sụt cân cần kiểm tra đường huyết.

Câu hỏi thường gặp