Ho ra máu và khạc đờm bất thường

Ho ra máu là dấu hiệu luôn cần được đi khám — kể cả khi lượng ít.

Nhưng việc đầu tiên là xác định máu thật sự từ đâu ra.

Phân biệt ba nguồn

Ho ra máu từ đường hô hấp

• Máu đỏ tươi, có bọt.
• Kèm theo cơn ho.
• Có thể có cảm giác ngứa, nóng trong ngực trước khi ho.
• Thường lẫn với đờm.

Nôn ra máu từ đường tiêu hoá

• Máu sẫm màu hơn, có thể như bã cà phê.
• Lẫn thức ăn.
• Kèm buồn nôn trước đó.
• Có thể kèm phân đen.

Máu từ mũi hoặc họng

• Chảy máu cam chảy xuống họng rồi khạc ra.
• Chảy máu chân răng.
• Có vết loét trong miệng, họng.
• Kiểm tra mũi và miệng trước khi kết luận.

Cả ba đều cần được đánh giá — nhưng hướng xử lý khác nhau.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Ho ra máu lượng nhiều.
• Ho ra máu liên tục không dứt.
• Kèm khó thở.
• Kèm đau ngực dữ dội.
• Da tái, vã mồ hôi, mạch nhanh.
• Choáng váng, sắp ngất.
• Ở người đang dùng thuốc chống đông.

Đi khám sớm nếu

• Ho ra máu dù lượng ít.
• Đờm lẫn máu tái đi tái lại.
• Kèm ho kéo dài.
• Kèm sụt cân, sốt kéo dài, ra mồ hôi đêm.
• Ở người hút thuốc.
• Ở người có tiền sử bệnh phổi.
• Ở người cao tuổi.

Ghi chép khi ho ra máu

Những thông tin này rất hữu ích cho bác sĩ:

• Lượng máu ước chừng — vài vệt, một thìa, nhiều hơn.
• Màu sắc — đỏ tươi, sẫm, hồng có bọt.
• Có lẫn đờm không.
• Bắt đầu từ khi nào.
• Bao nhiêu lần, trong bao lâu.
• Có kèm ho kéo dài không.
• Có sốt, sụt cân, mồ hôi đêm không.
• Có khó thở, đau ngực không.
• Đang dùng thuốc gì — đặc biệt thuốc chống đông.
• Tiền sử hút thuốc.
• Có tiếp xúc với người ho kéo dài không.

Có thể chụp ảnh — giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn về lượng và màu.

Trong lúc chờ đi khám

• Ngồi hoặc nửa nằm nửa ngồi, không nằm ngửa phẳng.
• Giữ bình tĩnh.
• Không ăn uống nếu lượng máu nhiều.
• Không tự uống thuốc cầm máu.
• Ngừng hút thuốc.
• Nếu đang dùng thuốc chống đông — báo ngay với bác sĩ, đừng tự ngưng.
• Giữ lại mẫu để cho bác sĩ xem nếu có thể.

Về màu đờm

Màu đờm cung cấp thông tin nhưng không đủ để kết luận.

Các màu và ý nghĩa sơ lược

• Trong, loãng — thường gặp trong nhiễm virus, dị ứng.
• Trắng đục, đặc — có thể gặp trong nhiều tình trạng.
• Vàng, xanh — cũng gặp trong nhiễm virus thông thường, không tự nó chứng minh cần kháng sinh.
• Nâu, rỉ sét — có thể có máu cũ, nên đi khám.
• Hồng có bọt — cần đi khám ngay.
• Có mùi hôi rõ — nên đi khám.

Điều đáng chú ý hơn màu sắc là: kéo dài bao lâu, lượng bao nhiêu, có sốt không, có khó thở không, có sụt cân không.

Đờm nhiều bất thường

• Khạc đờm nhiều mỗi ngày, kéo dài nhiều tháng — nên đi khám.
• Đặc biệt ở người hút thuốc.
• Đờm nhiều kèm sốt tái đi tái lại — cần được đánh giá.

Cách lấy mẫu đờm nếu bác sĩ yêu cầu

• Lấy vào buổi sáng sớm khi vừa ngủ dậy.
• Súc miệng bằng nước sạch trước — không dùng nước súc miệng có thuốc.
• Hít sâu vài lần rồi ho mạnh từ sâu trong ngực.
• Lấy đờm thật, không phải nước bọt.
• Cho vào lọ sạch bác sĩ cấp.
• Mang tới nơi xét nghiệm càng sớm càng tốt.

Một lưu ý về người dùng thuốc chống đông

• Dễ chảy máu hơn.
• Ho ra máu ở nhóm này cần đi khám ngay.
• Không tự ngưng thuốc — phải do bác sĩ quyết định.
• Luôn báo với mọi bác sĩ rằng mình đang dùng thuốc này.

Phòng bệnh

• Không hút thuốc — yếu tố quan trọng nhất.
• Tránh khói thuốc thụ động.
• Bảo hộ lao động ở môi trường nhiều bụi.
• Đi khám sớm với ho kéo dài.
• Tiêm chủng theo khuyến cáo.
• Đi khám nếu có người thân ho kéo dài.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ho ra máu luôn là lý do đi khám — kể cả lượng ít.
2. Phân biệt máu từ phổi, từ dạ dày và từ mũi họng — ba nguồn có hướng xử lý khác nhau.
3. Màu đờm không đủ để kết luận — điều đáng chú ý là thời gian kéo dài và triệu chứng kèm theo.

Câu hỏi thường gặp