Vị trí đau bụng giúp khoanh vùng nguyên nhân. Nhưng cần nói rõ ngay từ đầu:
Bài này không nhằm giúp tự chẩn đoán — nhiều tình trạng gây đau ở cùng một chỗ, và đau có thể lan từ nơi khác tới.
Các dấu hiệu phải đi cấp cứu — bất kể vị trí
- Đau dữ dội đột ngột.
- Bụng cứng như gỗ.
- Đau tăng dữ dội khi ấn rồi buông tay ra.
- Nôn ra máu, đi ngoài ra máu, phân đen.
- Không trung tiện, không đi ngoài được kèm chướng bụng và nôn.
- Sốt cao kèm đau bụng.
- Da tái, vã mồ hôi, mạch nhanh, choáng.
- Đau bụng sau chấn thương.
- Phụ nữ trong tuổi sinh đẻ đau bụng dưới dữ dội kèm chậm kinh.
Vùng thượng vị — dưới mũi ức
Các kiểu đau thường gặp
- Nóng rát, liên quan bữa ăn — lúc đói hoặc sau ăn.
- Tức nặng, đầy bụng.
- Đau lan ra sau lưng, kèm nôn nhiều — cần đi khám ngay.
Cảnh báo quan trọng
Đau vùng thượng vị có thể là từ tim.
Đặc biệt ở người cao tuổi, người đái tháo đường, người có yếu tố nguy cơ tim mạch.
Kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở, đau lan lên vai hoặc hàm — đi cấp cứu ngay.
Vùng dưới sườn phải
- Đau sau bữa ăn nhiều dầu mỡ.
- Có thể lan ra sau lưng hoặc lên vai phải.
- Kèm buồn nôn.
Nên đi khám — và đi ngay nếu kèm sốt cao, vàng da, vàng mắt.
Vùng dưới sườn trái
Ít gặp hơn. Có thể liên quan tới đại tràng hoặc các tạng vùng này.
Nên đi khám nếu đau kéo dài hoặc dữ dội.
Vùng quanh rốn
- Đau quặn từng cơn — thường liên quan ruột.
- Kèm sôi bụng, trung tiện, đi ngoài.
Kiểu cần chú ý đặc biệt
Đau bắt đầu quanh rốn rồi chuyển dần xuống hố chậu phải — kiểu di chuyển này rất đáng chú ý.
Hố chậu phải — bụng dưới bên phải
Kiểu đau cần đi khám sớm
- Bắt đầu quanh rốn rồi chuyển xuống hố chậu phải.
- Tăng dần qua nhiều giờ.
- Kèm chán ăn, buồn nôn.
- Sốt nhẹ.
- Đau tăng khi đi lại, khi ho, khi nhảy nhẹ.
- Nằm co chân phải lên thì đỡ.
Không nên chờ "xem sáng mai có đỡ không".
Lưu ý: ở phụ nữ, đau vùng này còn có thể do các nguyên nhân phụ khoa — nên cần khám để phân biệt.
Hố chậu trái — bụng dưới bên trái
- Thường liên quan đại tràng.
- Có thể kèm táo bón hoặc tiêu chảy.
- Đau kèm sốt — cần đi khám.
Vùng thắt lưng lan xuống bẹn
- Đau quặn dữ dội từng cơn.
- Người bệnh vật vã, không nằm yên được.
- Có thể kèm tiểu buốt, tiểu ra máu.
- Buồn nôn, nôn.
Cần đi khám — và đi ngay nếu kèm sốt hoặc không tiểu được.
Bụng dưới giữa
- Có thể liên quan bàng quang — kèm tiểu buốt, tiểu rắt.
- Ở phụ nữ, có thể liên quan tử cung, buồng trứng.
- Bí tiểu kèm đau tức bụng dưới cần đi khám ngay.
Đau bụng dưới ở phụ nữ
Cần chú ý riêng.
Đi khám ngay nếu
- Đau dữ dội đột ngột một bên.
- Kèm chậm kinh.
- Kèm ra máu âm đạo bất thường.
- Kèm sốt, khí hư bất thường.
- Kèm choáng, da tái.
- Đang mang thai.
Thông tin cần kể
- Ngày đầu kỳ kinh cuối.
- Chu kỳ có đều không.
- Có khả năng mang thai không.
- Có đang dùng biện pháp tránh thai nào không.
Đau vùng bìu ở nam giới
Đau đột ngột dữ dội vùng bìu cần đi khám gấp — đây là tình huống cần xử trí sớm.
Ở trẻ em và thanh thiếu niên cũng vậy.
Đau bụng lan toả, không rõ vị trí
- Hay gặp trong nhiễm virus đường tiêu hoá.
- Nhưng cũng có thể là giai đoạn đầu của tình trạng cần mổ.
- Cần theo dõi diễn biến — nếu đau khu trú dần về một vùng thì đi khám.
Cách mô tả cho bác sĩ
- Chỉ tay vào chỗ đau nhất.
- Chỉ chỗ đau bắt đầu — nếu đã di chuyển.
- Đau lan đi đâu.
- Đột ngột hay từ từ.
- Quặn từng cơn hay âm ỉ liên tục.
- Liên quan bữa ăn thế nào.
- Gì làm đỡ, gì làm nặng.
- Tư thế nào thì đỡ.
- Có nôn, sốt, thay đổi đi ngoài không.
- Đã dùng thuốc gì.
Những việc không nên làm
- Không tự uống thuốc giảm đau mạnh — che lấp triệu chứng.
- Không ăn uống khi đau dữ dội.
- Không chườm nóng khi nghi viêm nhiễm.
- Không tự thụt tháo.
- Không xoa bóp mạnh.
- Không tự uống kháng sinh.
- Không cạo gió rồi chờ.
Ở người cao tuổi
Cần thận trọng hơn.
- Có thể đau ít hơn mức tổn thương thực tế.
- Có thể không sốt.
- Biểu hiện mờ nhạt.
- Đau bụng mới xuất hiện ở người cao tuổi nên đi khám sớm, kể cả khi có vẻ không nhiều.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Vị trí chỉ giúp khoanh vùng — không thay thế được việc đi khám.
- Đau chuyển từ quanh rốn xuống hố chậu phải là kiểu cần đi khám sớm.
- Đau vùng thượng vị kèm vã mồ hôi và khó thở có thể là tim — đi cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp
Vị trí đau bụng có đủ để chẩn đoán không?
Không. Vị trí chỉ giúp khoanh vùng, vì nhiều tình trạng có thể gây đau ở cùng một chỗ và đau cũng có thể lan từ nơi khác tới.
Kiểu đau nào ở hố chậu phải cần đi khám sớm?
Đau bắt đầu quanh rốn rồi chuyển dần xuống hố chậu phải, tăng dần, kèm chán ăn, buồn nôn, sốt nhẹ và đau tăng khi đi lại hoặc ho.
Đau vùng thượng vị có thể do tim không?
Có thể, đặc biệt ở người cao tuổi và người đái tháo đường. Nếu kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở hoặc đau lan lên vai hàm thì cần đi cấp cứu.
Phụ nữ đau bụng dưới dữ dội cần chú ý gì?
Nếu đau dữ dội đột ngột kèm chậm kinh hoặc ra máu bất thường thì cần đi khám ngay để loại trừ các tình trạng cấp cứu sản phụ khoa.