Chướng bụng và đầy hơi: khi nào chỉ là khó chịu

Chướng bụng và đầy hơi rất thường gặp. Phần lớn liên quan tới thói quen ăn uống.

Nhưng có một nhóm cần được đánh giá kỹ hơn.

Phân biệt hai tình huống

Cảm giác đầy hơi

• Cảm giác căng tức trong bụng.
• Ợ hơi nhiều, trung tiện nhiều.
• Thường thay đổi trong ngày — nhẹ buổi sáng, nặng về chiều tối.
• Đỡ sau khi trung tiện hoặc đi ngoài.

Bụng to lên thật sự

• Vòng bụng tăng rõ, quần áo chật hẳn.
• Không đỡ khi trung tiện.
• Kéo dài, tăng dần.
• Có thể kèm phù chân, khó thở.

Tình huống thứ hai cần đi khám.

Các nguyên nhân từ thói quen

Nuốt hơi

Nhiều người không biết mình đang nuốt rất nhiều không khí:

• Ăn nhanh, ăn vội.
• Vừa ăn vừa nói chuyện.
• Uống bằng ống hút.
• Nhai kẹo cao su nhiều.
• Uống nước có ga.
• Hút thuốc.
• Thở bằng miệng do nghẹt mũi.

Thức ăn sinh hơi

• Các loại đậu.
• Bắp cải, súp lơ, hành tây, tỏi.
• Khoai lang, khoai tây.
• Đồ ngọt nhiều, chất tạo ngọt thay đường.
• Nước ngọt có ga.
• Một số loại trái cây.

Mỗi người nhạy với món khác nhau — ghi nhật ký để tìm ra của riêng mình.

Không dung nạp lactose

Khá phổ biến và hay bị bỏ sót.

• Đầy hơi, sôi bụng, tiêu chảy sau khi uống sữa.
• Xuất hiện sau ăn từ nửa giờ tới vài giờ.
• Nhiều người vẫn ăn được sữa chua, phô mai.

Cách thử: ngưng sữa vài tuần xem có đỡ không, rồi trao đổi với bác sĩ.

Táo bón

Phân ứ lại làm bụng chướng và khó chịu. Xử lý táo bón thì chướng bụng cũng đỡ.

Căng thẳng

Ruột và não liên hệ chặt chẽ. Căng thẳng ảnh hưởng thật tới nhu động ruột.

Hội chứng ruột kích thích

Một nhóm biểu hiện khá phổ biến:

• Đau bụng tái đi tái lại.
• Đau đỡ sau khi đi ngoài.
• Chướng bụng.
• Thay đổi số lần đi ngoài và tính chất phân.
• Nặng hơn khi căng thẳng.
• Không có dấu hiệu báo động — không sụt cân, không máu trong phân, không thiếu máu.

Đây là chẩn đoán cần bác sĩ đưa ra sau khi loại trừ các nguyên nhân khác — không nên tự gán cho mình.

Cách giảm

Khi ăn

• Ăn chậm, nhai kỹ.
• Đặt đũa xuống giữa các miếng.
• Không vừa ăn vừa nói nhiều.
• Không dùng ống hút.
• Chia nhỏ bữa — ăn ít hơn nhưng nhiều lần hơn.
• Hạn chế nước có ga.

Sau khi ăn

• Đi bộ nhẹ nhàng.
• Không nằm ngay.
• Nới lỏng quần áo, không thắt lưng chặt.

Làm dễ chịu tức thì

• Đi bộ.
• Chườm ấm bụng.
• Xoa bụng theo chiều kim đồng hồ.
• Uống nước ấm, trà gừng ấm.
• Thở sâu, thư giãn.

Về lâu dài

• Xử lý táo bón nếu có.
• Vận động đều đặn.
• Uống đủ nước.
• Tăng chất xơ từ từ — tăng đột ngột gây chướng bụng nhiều hơn.
• Giảm căng thẳng, ngủ đủ.
• Bỏ thuốc lá.

Ghi nhật ký để tìm nguyên nhân

Trong vài tuần, ghi lại:

• Ăn gì, lúc mấy giờ.
• Bao lâu sau thì chướng bụng.
• Mức độ khó chịu.
• Có trung tiện, đi ngoài không, có đỡ không.
• Hôm đó có căng thẳng không.
• Với phụ nữ: ghi cả chu kỳ kinh nguyệt.

Sau vài tuần thường thấy quy luật rõ ràng.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám nếu

• Chướng bụng kéo dài nhiều tuần không đỡ.
• Bụng to lên rõ, tăng dần.
• Mới xuất hiện ở người trên tuổi trung niên.
• Kèm thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài.
• Phải dùng thuốc thường xuyên.
• Ảnh hưởng sinh hoạt nhiều.

Cần khám sớm nếu

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Chán ăn, ăn một chút đã thấy no.
• Máu trong phân, phân đen.
• Thiếu máu.
• Đau bụng tăng dần.
• Nôn kéo dài.
• Sốt.
• Bụng to lên nhanh kèm phù chân hoặc khó thở.
• Sờ thấy khối ở bụng.
• Ở phụ nữ: chướng bụng kéo dài kèm đau vùng chậu, ăn nhanh no — nên đi khám phụ khoa.

Đi cấp cứu nếu

• Không trung tiện, không đi ngoài được kèm chướng bụng và nôn.
• Đau bụng dữ dội.
• Bụng cứng.

Về thuốc

• Hỏi dược sĩ trước khi mua — mô tả rõ triệu chứng.
• Không tự dùng men tiêu hoá kéo dài khi chưa biết nguyên nhân.
• Không tự dùng thuốc giảm tiết axit dài ngày.
• Nếu phải dùng thuốc liên tục nhiều tháng — đó là lý do đi khám.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phân biệt cảm giác đầy hơi với bụng to lên thật sự — tình huống thứ hai cần đi khám.
2. Ghi nhật ký ăn uống vài tuần để tìm ra món gây chướng bụng của riêng mình.
3. Chướng bụng kèm sụt cân, ăn nhanh no hoặc bụng to dần là lý do đi khám sớm.

Câu hỏi thường gặp