Khối u và cục bất thường: cách theo dõi

Phát hiện một cục bất thường trên cơ thể khiến ai cũng lo. Bài này nói về cách theo dõi và mô tả cho đúng.

Các đặc điểm cần ghi nhận

Kích thước

• So với vật quen thuộc — hạt đậu, hạt lạc, quả nho, quả trứng.
• Hoặc đo bằng thước.
• Ghi lại và theo dõi có to dần không.

Mật độ

• Mềm, chắc, hay cứng như đá.

Di động

• Có đẩy qua đẩy lại được dưới da không.
• Hay dính chặt vào mô xung quanh.

Bờ

• Rõ ràng, tròn đều.
• Hay không rõ, lởm chởm.

Đau

• Đau tự nhiên, đau khi ấn, hay không đau.

Da trên khối

• Bình thường, đỏ, nóng, hay có thay đổi khác.
• Có lỗ rò, chảy dịch không.
• Da có lõm xuống, sần như vỏ cam không.

Thời gian

• Phát hiện từ khi nào.
• Có to dần không, nhanh hay chậm.
• Có thay đổi theo chu kỳ không.

Nhóm cần đi khám sớm

• Cứng, chắc.
• Không đau.
• Không di động, dính vào mô xung quanh.
• To dần theo thời gian.
• Bờ không rõ.
• Da trên khối thay đổi — lõm, sần, loét.
• Kèm sụt cân, sốt kéo dài, ra mồ hôi đêm.
• Kèm nổi hạch.
• Ở vùng trên xương đòn.
• Ở người cao tuổi.

Cách theo dõi đúng

• Ghi lại kích thước và đặc điểm ngay khi phát hiện.
• Chụp ảnh có vật làm mốc kích thước bên cạnh.
• Kiểm tra lại sau vài tuần, không phải hằng ngày.
• Ghi ngày kiểm tra.
• So sánh ảnh theo thời gian.

Vì sao không nên kiểm tra quá thường xuyên

• Nắn bóp nhiều có thể làm sưng thêm, đau thêm.
• Không thấy được thay đổi vì khoảng cách quá ngắn.
• Làm tăng lo lắng không cần thiết.

Những việc không nên làm

• Không tự nặn, tự chích.
• Không đắp lá, đắp cao không rõ nguồn gốc.
• Không xoa bóp mạnh.
• Không tự uống thuốc theo lời mách.
• Không chờ xem có tự hết không khi có dấu hiệu đáng lo.
• Không tự tra cứu rồi tự kết luận — việc này chỉ làm tăng lo lắng.

Một số vị trí cần chú ý riêng

Vú

• Bất kỳ khối nào mới phát hiện đều nên đi khám — kể cả khi không đau.
• Chú ý cả các dấu hiệu khác: da lõm, da sần như vỏ cam, núm vú tụt vào, chảy dịch núm vú, đặc biệt dịch có máu.
• Khối ở nách cũng cần được khám.
• Nam giới cũng có thể có khối ở vú — cũng cần đi khám.
• Nên tự kiểm tra định kỳ và đi khám theo khuyến cáo của bác sĩ.

Tinh hoàn

• Khối cứng, không đau ở tinh hoàn cần đi khám sớm.
• Cảm giác nặng, to lên một bên.
• Đau đột ngột dữ dội vùng bìu — đi cấp cứu ngay.
• Nên tự kiểm tra định kỳ, tốt nhất sau khi tắm nước ấm.

Cổ

• Khối di chuyển lên xuống khi nuốt — có thể liên quan tuyến giáp, cần đi khám.
• Khối cứng không đau ở cổ.
• Khối vùng trên xương đòn — luôn cần đi khám.

Bụng

• Sờ thấy khối ở bụng cần đi khám.
• Khối ở bẹn — có thể là thoát vị, cần đi khám.
• Khối ở bẹn đau dữ dội, không đẩy vào được, kèm nôn — đi cấp cứu ngay.

Một số khối thường gặp và lành tính

Vẫn nên được bác sĩ xác định, không tự kết luận:

• Nang bã đậu — khối dưới da, có lỗ nhỏ ở giữa, tồn tại lâu, có thể sưng đau khi bội nhiễm.
• U mỡ — mềm, di động, không đau, phát triển chậm.
• Hạch phản ứng — mềm, đau, nhỏ lại sau khi hết nhiễm trùng.
• Nốt xơ ở vú thay đổi theo chu kỳ.

Chuẩn bị khi đi khám

• Ghi chú về thời điểm phát hiện.
• Kích thước ban đầu và hiện tại.
• Ảnh chụp theo thời gian.
• Các đặc điểm đã ghi nhận.
• Triệu chứng kèm theo.
• Tiền sử bệnh và tiền sử gia đình.
• Danh sách thuốc đang dùng.

Về việc lo lắng

Phát hiện một khối bất thường gây lo lắng là điều tự nhiên.

Nhưng tra cứu trên mạng và tự kết luận thường chỉ làm tăng lo lắng mà không giúp gì.

Cách tốt nhất: ghi nhận đặc điểm, chụp ảnh, và đi khám để được đánh giá.

Phần lớn các khối bất thường là lành tính — nhưng chỉ bác sĩ khám mới xác định được.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Cứng, không đau, không di động, to dần là nhóm cần đi khám sớm.
2. Ghi kích thước và chụp ảnh có vật làm mốc, kiểm tra lại sau vài tuần thay vì nắn bóp hằng ngày.
3. Đừng tự nặn hay đắp lá — và đừng tự tra cứu rồi tự kết luận.

Câu hỏi thường gặp