Nuốt khó và nuốt nghẹn: dấu hiệu không nên chờ

Nuốt khó là dấu hiệu ít được nói tới nhưng có ý nghĩa quan trọng.

Và nó dẫn tới hai nguy cơ: sặc vào phổi, và thiếu dinh dưỡng.

Dấu hiệu luôn cần đi khám sớm

• Nuốt nghẹn tăng dần theo thời gian.
• Bắt đầu nghẹn với thức ăn đặc, rồi tới thức ăn mềm, rồi tới cả nước — diễn tiến này rất đáng chú ý.
• Kèm sụt cân.
• Kèm nôn ra thức ăn chưa tiêu.
• Kèm khàn tiếng kéo dài.
• Kèm đau khi nuốt.
• Cảm giác thức ăn dừng lại ở một điểm cố định.
• Ở người trên tuổi trung niên, người hút thuốc, người uống rượu nhiều.

Đừng chờ đợi với nhóm dấu hiệu này.

Phân biệt các kiểu nuốt khó

Khó bắt đầu nuốt

• Thức ăn đọng trong miệng.
• Khó đưa thức ăn xuống họng.
• Chảy nước dãi.
• Ho sặc ngay khi bắt đầu nuốt.
• Thức ăn trào lên mũi.

Thường liên quan tới thần kinh và cơ vùng miệng họng.

Cảm giác thức ăn mắc lại sau khi đã nuốt

• Thức ăn dừng ở vùng ngực.
• Phải uống nước đẩy xuống.
• Đôi khi phải nôn ra.

Thường liên quan tới thực quản.

Cảm giác vướng ở cổ nhưng nuốt vẫn được

• Cảm giác có cục ở cổ.
• Nhưng ăn uống bình thường, không nghẹn thật sự.
• Có thể liên quan tới trào ngược, căng thẳng.

Vẫn nên đi khám nếu kéo dài — để phân biệt với nuốt nghẹn thật.

Dấu hiệu nuốt không an toàn

Nhóm dấu hiệu này quan trọng vì liên quan tới nguy cơ sặc vào phổi:

• Ho sặc khi ăn uống.
• Giọng ướt, khò khè sau khi nuốt.
• Thức ăn đọng trong miệng sau khi nuốt.
• Ăn rất lâu, phải nuốt nhiều lần cho một miếng.
• Chảy nước dãi.
• Sốt tái đi tái lại không rõ nguyên nhân.
• Sụt cân, ăn ngày càng ít.
• Tránh né một số loại thức ăn.

Sốt tái đi tái lại ở người có rối loạn nuốt là dấu hiệu cần đi khám — có thể liên quan tới viêm phổi hít.

Các nhóm hay gặp rối loạn nuốt

• Người sau đột quỵ.
• Người có bệnh thần kinh.
• Người sa sút trí tuệ.
• Người cao tuổi.
• Người sau phẫu thuật vùng đầu cổ.
• Người có vấn đề răng miệng, răng giả không vừa.
• Người bệnh nặng nằm lâu.

Nguyên tắc cho ăn an toàn

Với người có rối loạn nuốt:

• Ngồi thẳng khi ăn — không cho ăn khi nằm.
• Giữ ngồi một lát sau khi ăn xong.
• Ăn chậm, từng ít một.
• Bảo đảm đã nuốt xong mới cho miếng tiếp.
• Độ đặc phù hợp — với nhiều người, nước loãng lại khó nuốt hơn đồ sệt.
• Không nói chuyện khi đang nhai.
• Môi trường yên tĩnh, không phân tán.
• Không ép ăn khi người bệnh mệt hoặc buồn ngủ.
• Vệ sinh răng miệng sau ăn — quan trọng để phòng viêm phổi.

Một điểm hay bị hiểu sai

Nhiều người nghĩ nước dễ nuốt hơn cơm.

Nhưng với người có rối loạn nuốt, nước chảy nhanh và khó kiểm soát hơn — nên đồ sệt lại an toàn hơn.

Nên hỏi nhân viên y tế về độ đặc phù hợp cho từng trường hợp cụ thể.

Vệ sinh răng miệng

Đây là việc quan trọng mà hay bị bỏ qua.

• Vi khuẩn trong miệng có thể theo nước bọt vào phổi gây viêm phổi.
• Vệ sinh ít nhất hai lần mỗi ngày.
• Với người không nuốt được — dùng gạc thấm nước lau.
• Vẫn phải vệ sinh miệng ngay cả khi ăn qua ống.
• Đầu cao khi làm vệ sinh miệng.

Nuốt đau

Khác với nuốt nghẹn.

Đi khám ngay nếu

• Không nuốt nổi nước bọt, chảy dãi.
• Khó thở.
• Sưng nhiều một bên họng, khó há miệng.
• Giọng như ngậm vật gì trong miệng.
• Sốt cao.

Nên đi khám nếu

• Nuốt đau kéo dài quá một tuần.
• Kèm sụt cân.
• Ở người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Nuốt đau sau khi uống thuốc viên — một số thuốc có thể gây tổn thương thực quản nếu uống ít nước hoặc nằm ngay sau uống.

Một lưu ý về cách uống thuốc viên

• Uống với đủ nước.
• Ngồi hoặc đứng, không nằm ngay sau khi uống.
• Không nuốt khan.
• Nếu khó nuốt viên — hỏi dược sĩ về dạng khác, đừng tự nghiền hoặc bẻ vì một số thuốc không được nghiền.

Khi đi khám nên kể

• Nghẹn với loại thức ăn nào.
• Có tăng dần không — từ đặc sang mềm sang nước.
• Cảm giác mắc ở đâu.
• Bắt đầu từ khi nào.
• Có ho sặc không.
• Có sụt cân không, bao nhiêu.
• Có sốt tái đi tái lại không.
• Có khàn tiếng không.
• Tiền sử hút thuốc, uống rượu.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nuốt nghẹn tăng dần từ đồ đặc sang đồ mềm sang nước là dấu hiệu phải đi khám sớm.
2. Ho sặc khi ăn và giọng ướt sau khi nuốt là dấu hiệu nuốt không an toàn.
3. Với người rối loạn nuốt, nước loãng có thể khó nuốt hơn đồ sệt — hỏi nhân viên y tế về độ đặc phù hợp.

Câu hỏi thường gặp