Mô tả cơn đau: bảy câu hỏi giúp bác sĩ hiểu nhanh

Đau là lý do đi khám phổ biến nhất. Nhưng cách mô tả quyết định rất nhiều tới việc bác sĩ hiểu được gì.

"Tôi bị đau bụng" gần như không cung cấp thông tin gì.

Bảy câu hỏi cần trả lời

1. Đau ở đâu

• Chỉ tay vào vị trí cụ thể — hiệu quả hơn mô tả bằng lời.
• Đau một điểm hay cả một vùng.
• Đau nông ngoài da hay sâu bên trong.
• Vị trí có cố định không hay thay đổi.

2. Có lan đi đâu không

Đây là thông tin rất có giá trị.

Nhiều tình trạng có kiểu lan đặc trưng:

• Lan xuống chân theo một đường.
• Lan lên vai, cổ, hàm, cánh tay.
• Lan ra sau lưng.
• Lan từ thắt lưng xuống bẹn.
• Lan vòng quanh theo một bên.

3. Bắt đầu từ khi nào và thế nào

• Ngày nào, giờ nào.
• Đột ngột hay từ từ — đây là phân biệt quan trọng.
• Lúc đó đang làm gì.
• Có sự kiện gì liên quan không — sau bữa ăn, sau va đập, sau khi bê nặng.
• Đã từng bị như vậy trước đây chưa.

4. Đau kiểu gì

Dùng các từ mô tả cụ thể:

• Đau nhói, như dao đâm.
• Đau âm ỉ, tức nặng.
• Đau quặn từng cơn.
• Đau nóng rát, bỏng rát.
• Đau như điện giật.
• Tê bì kèm đau.
• Đau như bị bóp, bị siết.
• Đau giật theo nhịp mạch.

5. Liên tục hay từng cơn

• Đau liên tục không dứt.
• Hay đau thành cơn — mỗi cơn bao lâu, cách nhau bao lâu.
• Giữa các cơn có hết hẳn không.
• Có tăng dần hay giảm dần không.
• Đau vào giờ nào trong ngày.

6. Gì làm nặng, gì làm đỡ

Đây là phần rất hữu ích mà nhiều người quên nói.

Làm nặng hơn:

• Vận động, đi lại.
• Ho, hắt hơi, rặn.
• Ăn uống — lúc đói hay lúc no.
• Nằm xuống, cúi người.
• Hít sâu.
• Ấn vào.
• Thời tiết, thời điểm trong ngày.

Làm đỡ hơn:

• Nghỉ ngơi.
• Đổi tư thế — tư thế nào thì đỡ.
• Chườm ấm, chườm lạnh.
• Ăn vào thì đỡ.
• Đi ngoài hoặc trung tiện thì đỡ.
• Thuốc giảm đau — loại gì, có đỡ không, đỡ bao lâu.

7. Kèm theo gì

• Sốt.
• Buồn nôn, nôn.
• Tiêu chảy, táo bón.
• Khó thở, đau ngực.
• Tiểu buốt, tiểu rắt.
• Tê, yếu chi.
• Nổi ban, sưng đỏ.
• Vã mồ hôi, chóng mặt.
• Sụt cân.

Về mức độ đau

Thay vì chỉ nói "đau nhiều", hãy nói cụ thể ảnh hưởng:

• Có ngủ được không, có bị đau làm thức giấc không.
• Có đi làm được không.
• Có phải dừng việc đang làm không.
• Có ăn uống được không.
• Có đi lại được không.
• Có phải uống thuốc giảm đau không, mấy lần một ngày.

Mô tả bằng ảnh hưởng thực tế hữu ích hơn nhiều so với thang điểm chung chung.

Ghi nhật ký đau

Với đau mạn tính hoặc đau tái đi tái lại, ghi chép giúp phát hiện quy luật.

Nên ghi

• Ngày, giờ đau.
• Kéo dài bao lâu.
• Mức độ ảnh hưởng.
• Lúc đó đang làm gì, vừa ăn gì.
• Thuốc đã dùng và hiệu quả.
• Ngủ đêm trước thế nào.
• Có căng thẳng không.
• Với phụ nữ — ghi cả chu kỳ kinh nguyệt.

Quy luật thường thấy sau vài tuần

• Đau theo giờ cố định.
• Đau liên quan bữa ăn.
• Đau sau một hoạt động nhất định.
• Đau theo chu kỳ.
• Đau khi thiếu ngủ, khi căng thẳng.

Những điều không nên làm

• Không tự chẩn đoán rồi chỉ kể những gì phù hợp với chẩn đoán đó.
• Không giấu việc đã tự dùng thuốc gì.
• Không nói giảm vì sợ làm phiền.
• Không để tới cuối buổi khám mới nói điều lo nhất.
• Không tự uống thuốc giảm đau mạnh khi đau bụng chưa rõ nguyên nhân — che lấp triệu chứng làm chẩn đoán khó hơn.

Đau ở người khó diễn đạt

Với trẻ nhỏ, người sa sút trí tuệ, người không nói được — cần quan sát:

• Nhăn mặt, nhíu mày.
• Rên rỉ, kêu.
• Giữ khư khư một vùng, không cho chạm vào.
• Nằm co người, không dám cử động.
• Bồn chồn, kích động bất thường.
• Bỏ ăn, ngủ kém.
• Thay đổi hành vi đột ngột.

Ở người cao tuổi, kích động mới xuất hiện thường là do đau mà không nói ra được.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Chỉ tay vào vị trí và mô tả hướng lan — hai thông tin có giá trị nhất.
2. Nói cụ thể điều gì làm đau nặng hơn và điều gì làm đỡ — phần này hay bị quên nhất.
3. Mô tả mức độ bằng ảnh hưởng thực tế — ngủ được không, làm việc được không.

Câu hỏi thường gặp