Đau mạn tính: theo dõi và trao đổi với bác sĩ

Đau kéo dài nhiều tháng, nhiều năm là tình trạng khác hẳn với đau cấp.

Và cách tiếp cận cũng phải khác.

Khác biệt cơ bản

Đau cấp

• Là tín hiệu báo có tổn thương.
• Thường hết khi tổn thương lành.
• Mục tiêu: tìm nguyên nhân và xử lý.

Đau mạn

• Kéo dài dù tổn thương ban đầu có thể đã ổn định.
• Hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với tín hiệu đau.
• Ảnh hưởng giấc ngủ, tâm trạng, công việc, quan hệ.
• Mục tiêu: quản lý lâu dài để sống được với nó tốt hơn.

Đặt mục tiêu thực tế

Đây là điểm quan trọng mà nhiều người chưa được nói rõ.

Với nhiều tình trạng đau mạn, mục tiêu "hết đau hoàn toàn" có thể không đạt được.

Mục tiêu hữu ích hơn là về chức năng

• Ngủ được qua đêm.
• Đi bộ được một quãng nhất định.
• Làm được việc nhà, đi chợ được.
• Đi làm được.
• Chơi với con cháu được.
• Giảm số ngày phải nghỉ vì đau.

Nói với bác sĩ về mục tiêu chức năng của mình — điều này giúp định hướng điều trị tốt hơn nhiều.

Ghi nhật ký đau

Công cụ hữu ích nhất trong đau mạn tính.

Nên ghi hằng ngày

• Mức độ đau — theo ảnh hưởng thực tế.
• Đau vào lúc nào, kéo dài bao lâu.
• Ngủ được mấy tiếng, có bị đau làm thức giấc không.
• Làm được những gì trong ngày.
• Thuốc đã dùng và hiệu quả.
• Hoạt động đã làm.
• Tâm trạng, mức căng thẳng.
• Thời tiết nếu thấy có liên quan.

Sau vài tuần sẽ thấy

• Hoạt động nào làm đau tăng.
• Hoạt động nào làm đỡ.
• Mối liên hệ với giấc ngủ và căng thẳng.
• Thuốc nào thực sự có tác dụng.
• Xu hướng chung — đang tốt lên hay xấu đi.

Ba yếu tố ảnh hưởng lớn tới cảm nhận đau

Giấc ngủ

Thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đau giảm xuống.

Và đau lại làm khó ngủ — tạo thành vòng lặp.

Cải thiện giấc ngủ thường giúp giảm đau rõ rệt:

• Giờ ngủ và thức đều đặn.
• Phòng tối, yên tĩnh, mát.
• Không dùng màn hình sát giờ ngủ.
• Hạn chế cà phê buổi chiều.
• Nói với bác sĩ nếu đau làm mất ngủ.

Căng thẳng và tâm trạng

Căng thẳng làm cơ co cứng và làm tăng cảm nhận đau.

Trầm cảm và lo âu rất hay đi kèm đau mạn tính — và cả hai chiều đều ảnh hưởng lẫn nhau.

Đây không phải là "đau do tưởng tượng" — đau là thật, nhưng tâm trạng ảnh hưởng tới mức độ cảm nhận.

Vận động

Nằm bất động vì sợ đau thường làm mọi thứ tệ hơn — cơ yếu, khớp cứng, thể lực giảm, đau nhiều hơn.

Nhưng vận động quá sức lại gây đợt cấp.

Nguyên tắc: vận động đều đặn ở mức vừa phải, tăng rất từ từ — thay vì lúc làm quá nhiều lúc nghỉ hẳn.

Về thuốc

• Không tự dùng thuốc giảm đau kéo dài nhiều tháng mà chưa đi khám.
• Nói rõ với bác sĩ về tất cả thuốc đang dùng.
• Báo nếu phải tăng liều mới có tác dụng.
• Báo về tác dụng phụ.
• Không tự ngưng đột ngột thuốc đang được kê.

Cảnh báo về thuốc không rõ nguồn gốc

Các loại thuốc quảng cáo chữa khớp, chữa đau nhanh không rõ nguồn gốc là vấn đề thực sự.

• Nhiều loại chứa corticoid liều cao không ghi trên nhãn.
• Giảm đau rất nhanh nên người bệnh tin tưởng.
• Nhưng dùng kéo dài gây hại nặng — loét dạ dày, loãng xương, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận, nhiễm trùng.
• Ngưng đột ngột có thể nguy hiểm.

Nếu đang dùng loại thuốc như vậy — nói với bác sĩ, đừng tự ngưng.

Các biện pháp không dùng thuốc

• Vận động phù hợp, đều đặn.
• Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng.
• Chườm ấm hoặc lạnh — tuỳ loại đau, thử xem cái nào hợp.
• Thư giãn, thở sâu.
• Cải thiện giấc ngủ.
• Giảm cân nếu thừa cân và đau khớp chịu lực.
• Điều chỉnh tư thế, môi trường làm việc.
• Hỗ trợ tâm lý.
• Kết nối với người cùng hoàn cảnh.

Trao đổi hiệu quả với bác sĩ

Mang theo

• Nhật ký đau.
• Danh sách tất cả thuốc đang dùng.
• Kết quả khám và xét nghiệm cũ.
• Câu hỏi viết sẵn.

Nên nói rõ

• Đau ảnh hưởng cụ thể tới cuộc sống thế nào.
• Mục tiêu của mình là gì.
• Thuốc nào có tác dụng, thuốc nào không.
• Tác dụng phụ đang gặp.
• Đã thử những gì khác.
• Nếu tâm trạng đang xấu đi thì cũng nói — đây là phần quan trọng của điều trị.

Nên hỏi

• "Nguyên nhân đau của tôi là gì?"
• "Mục tiêu thực tế có thể đạt được là gì?"
• "Có biện pháp nào ngoài thuốc không?"
• "Tôi nên vận động thế nào?"
• "Dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay?"

Khi nào cần đi khám lại ngay

• Đau thay đổi tính chất, khác hẳn kiểu quen thuộc.
• Đau nặng lên rõ rệt.
• Xuất hiện triệu chứng mới — yếu chi, tê, rối loạn đại tiểu tiện.
• Sốt.
• Sụt cân.
• Đau về đêm nhiều hơn, không đỡ khi nghỉ.
• Tác dụng phụ của thuốc.
• Có ý nghĩ tiêu cực về bản thân.

Một điều cần nói

Sống với đau mạn tính rất mệt mỏi, và nhiều người cảm thấy không được tin.

Đau là có thật ngay cả khi xét nghiệm và chụp chiếu không thấy gì bất thường rõ ràng.

Nếu cảm thấy không được lắng nghe — hãy nói ra điều đó, hoặc tìm ý kiến thứ hai với đầy đủ hồ sơ đã có.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Đặt mục tiêu về chức năng — ngủ được, đi lại được — thay vì chỉ nhắm hết đau hoàn toàn.
2. Cải thiện giấc ngủ và giảm căng thẳng thường giúp giảm đau rõ rệt.
3. Cẩn thận với thuốc chữa khớp không rõ nguồn gốc — nhiều loại chứa corticoid liều cao.

Câu hỏi thường gặp