Vàng da và vàng mắt: luôn cần đi khám

Vàng da và vàng mắt là dấu hiệu dễ nhận ra nhưng dễ bỏ qua vì diễn ra từ từ.

Đây là dấu hiệu luôn cần được đi khám.

Cách kiểm tra

Nhìn lòng trắng mắt

Đây là cách nhạy nhất và đơn giản nhất.

• Nhìn dưới ánh sáng tự nhiên ban ngày — không dùng đèn vàng.
• Kéo nhẹ mi dưới xuống.
• So sánh với người khác nếu không chắc.
• Chụp ảnh dưới ánh sáng tự nhiên để so sánh theo thời gian.

Nhìn da

• Vàng thường bắt đầu từ mặt rồi lan xuống.
• Dễ nhận ra ở lòng bàn tay.
• Khó nhận ra hơn ở người có da sẫm màu.

Phân biệt với vàng da do ăn uống

Ăn nhiều thực phẩm giàu carotene — cà rốt, bí đỏ, đu đủ, khoai lang — có thể làm da hơi vàng.

Điểm phân biệt quan trọng

• Vàng do carotene: lòng trắng mắt VẪN TRẮNG.
• Chủ yếu ở lòng bàn tay, bàn chân, mặt.
• Không kèm nước tiểu sẫm, không kèm ngứa.
• Đỡ dần khi giảm ăn các thực phẩm này.

Nếu lòng trắng mắt vàng — cần đi khám.

Các dấu hiệu đi kèm cần chú ý

Nhóm dấu hiệu cần đi khám sớm

• Nước tiểu sẫm màu như nước chè đặc.
• Phân bạc màu, trắng như đất sét.
• Ngứa toàn thân.
• Mệt mỏi nhiều.
• Chán ăn, buồn nôn.
• Đau vùng dưới sườn phải.
• Sốt.
• Sụt cân.

Các dấu hiệu khác

• Bụng to lên, phù chân.
• Dễ bầm tím, chảy máu.
• Sao mạch trên da, lòng bàn tay đỏ.
• Vú to ở nam giới.
• Lú lẫn, ngủ gà, run tay — dấu hiệu nặng cần đi ngay.

Đi cấp cứu ngay nếu

• Vàng da kèm lú lẫn, ngủ gà, hành vi khác lạ.
• Vàng da kèm sốt cao và rét run.
• Nôn ra máu, phân đen.
• Đau bụng dữ dội.
• Chảy máu không cầm được.
• Bụng to lên nhanh kèm khó thở.

Thông tin cần kể với bác sĩ

• Vàng bắt đầu từ khi nào, có tăng dần không.
• Màu nước tiểu, màu phân.
• Có ngứa không.
• Có sốt không.
• Có đau bụng không.
• Đang dùng thuốc gì — kể cả thuốc đông y, thực phẩm chức năng.
• Uống rượu bao nhiêu, bao lâu rồi.
• Có đi du lịch đâu không.
• Có ăn gì lạ không, có ăn hải sản sống không.
• Có truyền máu, xăm mình, làm thủ thuật gần đây không.
• Có ai trong nhà cùng bị không.
• Tiền sử bệnh gan trong gia đình.
• Đã tiêm phòng viêm gan chưa.

Một lưu ý quan trọng về thuốc và thực phẩm chức năng

Nhiều loại thuốc, thuốc nam, thuốc bắc và thực phẩm chức năng có thể ảnh hưởng tới gan.

• Kể đầy đủ tất cả những gì đang dùng — kể cả thứ được cho là "thuốc mát gan".
• Không tự dùng thuốc bổ gan khi chưa biết nguyên nhân.
• Mang cả hộp thuốc đi khám nếu không nhớ tên.

Vàng da ở trẻ sơ sinh

Khá thường gặp và phần lớn là sinh lý — nhưng có nhóm cần đi khám.

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Vàng da xuất hiện trong ngày đầu sau sinh.
• Vàng đậm, lan xuống bụng, xuống chân tay.
• Vàng kéo dài quá hai tuần.
• Trẻ bú kém, ngủ li bì, khó đánh thức.
• Phân bạc màu, nước tiểu sẫm.
• Trẻ quấy khóc bất thường, ưỡn người.
• Sốt.
• Trẻ sinh non.

Cách theo dõi tại nhà

• Quan sát dưới ánh sáng tự nhiên ban ngày.
• Ấn nhẹ vào da trán, ngực, bụng, đùi rồi thả ra — xem vùng đó có vàng không.
• Vàng lan xuống càng thấp thì càng cần đi khám.
• Bảo đảm trẻ bú đủ.
• Không tự phơi nắng để chữa vàng da — hỏi bác sĩ.

Phòng bệnh gan

• Tiêm phòng viêm gan theo khuyến cáo.
• Hạn chế rượu bia.
• Không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải.
• Xăm mình, xỏ khuyên ở nơi bảo đảm vô trùng.
• Ăn chín uống sôi.
• Cẩn thận với hải sản sống.
• Không tự dùng thuốc và thực phẩm chức năng bừa bãi.
• Giữ cân nặng hợp lý.
• Khám sức khoẻ định kỳ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nhìn lòng trắng mắt dưới ánh sáng tự nhiên — nếu vàng thì cần đi khám.
2. Vàng da kèm nước tiểu sẫm và phân bạc màu là nhóm cần khám sớm.
3. Kể đầy đủ mọi thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng — kể cả thứ được cho là mát gan.

Câu hỏi thường gặp