Tê bì và yếu chi: phân biệt và ý nghĩa

Tê bì và yếu chi là hai thứ khác nhau — và việc phân biệt rất quan trọng.

Phân biệt

Tê bì

• Thay đổi cảm giác — như kiến bò, châm chích.
• Giảm hoặc mất cảm giác.
• Cảm giác như đeo găng, đi tất.
• Rát bỏng.
• Nhưng vẫn cử động được bình thường.

Yếu cơ thật sự

• Không nhấc nổi tay chân.
• Không giữ được đồ, hay đánh rơi.
• Không đứng lên được từ ghế thấp.
• Bàn chân rớt xuống khi đi, vấp ngón chân.
• Đi lại khó khăn.

Hai thứ có thể đi cùng nhau, nhưng ý nghĩa khác nhau. Hãy mô tả rõ mình bị cái nào.

Gọi cấp cứu ngay nếu

• Tê hoặc yếu MỘT BÊN xuất hiện ĐỘT NGỘT.
• Kèm méo mặt, nói khó — đây là đột quỵ.
• Yếu hai chân tiến triển nhanh.
• Tê vùng bẹn, mông, mặt trong đùi kèm bí tiểu hoặc không kiểm soát được đại tiểu tiện.
• Tê yếu sau chấn thương cột sống.
• Yếu cơ lan dần lên từ chân, kèm khó thở hoặc nuốt khó.
• Kèm đau ngực, khó thở.

Ý nghĩa của kiểu phân bố

Tê một bên cơ thể

Gợi ý vấn đề ở não — nếu xuất hiện đột ngột là cấp cứu.

Tê theo một đường xuống chân

• Từ thắt lưng, qua mông, xuống mặt sau đùi, xuống cẳng chân.
• Kèm đau lưng, tăng khi ho hắt hơi.
• Gợi ý chèn ép rễ thần kinh — nên đi khám.

Tê theo một đường xuống tay

• Từ cổ xuống vai, xuống cánh tay, tới các ngón.
• Có thể kèm yếu tay.
• Gợi ý vấn đề ở cột sống cổ — nên đi khám.

Tê đối xứng hai bên, từ ngọn chi

• Cảm giác như đi tất, như đeo găng.
• Bắt đầu từ đầu ngón, lan dần lên.
• Thường nặng hơn về đêm.
• Có thể kèm rát bỏng.

Nhóm này nên đi khám — có nhiều nguyên nhân cần được đánh giá, trong đó có đái tháo đường và thiếu một số vitamin.

Tê ngón cái, trỏ, giữa — nặng về đêm

• Tê làm thức giấc, phải vẩy tay mới đỡ.
• Tê khi cầm lái, cầm điện thoại lâu.
• Cầm nắm yếu, hay đánh rơi đồ.

Gợi ý hội chứng ống cổ tay — nên đi khám sớm, vì điều trị giai đoạn sớm đơn giản hơn.

Tê quanh miệng và đầu ngón tay khi thở nhanh

Hay gặp khi lo âu, hoảng sợ. Nhưng vẫn nên được bác sĩ đánh giá nếu tái đi tái lại.

Tê ở người đái tháo đường

Rất thường gặp và cần chú ý đặc biệt.

• Tê, rát, kiến bò ở hai bàn chân.
• Nặng hơn về đêm.
• Dần mất cảm giác.

Vì sao nguy hiểm

Mất cảm giác ở bàn chân nghĩa là không cảm nhận được vết thương, vết bỏng, vết cọ xát.

Vết thương nhỏ có thể thành loét nặng mà người bệnh không biết.

Cần làm

• Kiểm tra bàn chân hằng ngày — cả lòng bàn chân, dùng gương nếu cần.
• Không đi chân đất.
• Kiểm tra trong giày trước khi đi.
• Giày vừa chân, mềm.
• Cắt móng cẩn thận, không cắt quá sát.
• Không tự xử lý chai chân, vết loét.
• Thử nhiệt độ nước bằng tay hoặc khuỷu tay, không bằng chân.
• Kiểm soát đường huyết tốt.
• Đi khám ngay nếu có vết thương ở bàn chân.

Các nguyên nhân khác

• Thiếu một số vitamin nhóm B.
• Bệnh tuyến giáp.
• Bệnh thận mạn.
• Uống nhiều rượu kéo dài.
• Tác dụng phụ của một số thuốc.
• Chèn ép thần kinh do tư thế — ngồi bắt chéo chân lâu, chống khuỷu tay lâu.
• Thiếu máu.
• Bệnh lý thần kinh khác.

Mô tả cho bác sĩ

• Tê hay yếu, hay cả hai.
• Vùng nào chính xác — vẽ hoặc chỉ trên cơ thể.
• Một bên hay hai bên, đối xứng không.
• Xuất hiện đột ngột hay từ từ.
• Có tăng dần không.
• Liên tục hay từng lúc.
• Nặng hơn khi nào — đêm, khi vận động, khi giữ một tư thế.
• Gì làm đỡ.
• Có đau kèm theo không.
• Có ảnh hưởng đi lại, cầm nắm không.
• Có rối loạn đại tiểu tiện không.
• Bệnh nền, thuốc đang dùng, uống rượu.

Nên đi khám nếu

• Tê kéo dài nhiều tuần.
• Tê lan rộng dần.
• Kèm yếu cơ.
• Tê làm mất ngủ.
• Ảnh hưởng đi lại, cầm nắm, sinh hoạt.
• Kèm đau nhiều.
• Ở người đái tháo đường.
• Kèm teo cơ.
• Xuất hiện sau khi dùng thuốc mới.
• Kèm sụt cân, mệt mỏi.

Một lưu ý an toàn

Người có tê hoặc yếu chi cần chú ý phòng ngã và phòng bỏng.

• Đủ ánh sáng, tay vịn, dọn vật cản.
• Thử nhiệt độ nước bằng vùng da còn cảm giác tốt.
• Cẩn thận với túi chườm nóng, đèn sưởi.
• Không lái xe nếu yếu chi ảnh hưởng tới điều khiển.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Tê hoặc yếu một bên xuất hiện đột ngột là gọi cấp cứu ngay.
2. Tê kèm bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện cũng là cấp cứu.
3. Người đái tháo đường tê chân phải kiểm tra bàn chân hằng ngày — mất cảm giác nghĩa là không biết mình bị thương.

Câu hỏi thường gặp