Thấy người co giật là tình huống khiến ai cũng hoảng. Nhưng cách xử trí đúng lại rất đơn giản.
Điều quan trọng nhất: KHÔNG nhét gì vào miệng
Người co giật KHÔNG nuốt lưỡi được.
Đây là hiểu lầm được truyền miệng rất rộng và gây hại thật sự.
Hậu quả của việc nhét vật vào miệng
- Gãy răng.
- Tổn thương hàm, tổn thương miệng.
- Vật có thể rơi vào làm tắc đường thở.
- Người giúp có thể bị cắn vào tay.
Tuyệt đối không nhét thìa, đũa, khăn, ngón tay hay bất cứ thứ gì vào miệng.
Việc cần làm
- Giữ bình tĩnh, ở lại bên cạnh.
- Ghi nhớ giờ bắt đầu cơn.
- Bảo vệ đầu — kê vật mềm dưới đầu, hoặc dùng tay đỡ.
- Dọn các vật nguy hiểm xung quanh — bàn ghế, vật sắc nhọn.
- Nới lỏng quần áo, cổ áo.
- Tháo kính nếu có.
- KHÔNG giữ chặt tay chân — có thể gây tổn thương.
- KHÔNG cố ép người bệnh nằm yên.
- Không cho ăn uống gì.
Sau khi cơn kết thúc
- Đặt nằm nghiêng an toàn — giúp thông đường thở và tránh sặc.
- Kiểm tra thở.
- Ở lại tới khi người bệnh tỉnh táo hoàn toàn.
- Nói chuyện nhẹ nhàng, trấn an.
- Người bệnh có thể lú lẫn, mệt, buồn ngủ một lúc — đây là bình thường.
- Không cho ăn uống cho tới khi tỉnh táo hẳn.
- Kiểm tra xem có chấn thương không.
- Giữ riêng tư — đề nghị người hiếu kỳ đi chỗ khác.
Gọi cấp cứu nếu
- Cơn kéo dài quá vài phút.
- Các cơn nối tiếp nhau mà không tỉnh lại giữa các cơn.
- Đây là cơn co giật đầu tiên.
- Có chấn thương trong lúc co giật.
- Khó thở, tím môi sau cơn.
- Không tỉnh lại sau cơn.
- Co giật xảy ra dưới nước.
- Người bệnh đang mang thai.
- Người bệnh có đái tháo đường.
- Co giật sau chấn thương đầu.
- Kèm sốt cao và cứng gáy.
- Cơn khác với các cơn thường lệ của người bệnh.
Ghi lại gì
Đây là thông tin rất giá trị cho bác sĩ:
- Giờ bắt đầu và giờ kết thúc.
- Trước cơn người bệnh đang làm gì.
- Có dấu hiệu báo trước không — kêu mùi lạ, cảm giác lạ, sợ hãi.
- Cơn bắt đầu ở đâu — một bên tay, mặt, hay toàn thân ngay.
- Giật một bên hay hai bên.
- Mắt nhìn về đâu.
- Có mất ý thức không.
- Có tiểu không tự chủ không.
- Có cắn phải lưỡi không.
- Môi có tím không.
- Sau cơn bao lâu thì tỉnh táo lại.
- Sau cơn có yếu một bên không.
- Người bệnh có nhớ gì về cơn không.
Quay video
Rất giá trị cho bác sĩ — nhưng chỉ khi đã có người khác lo phần an toàn.
- Ưu tiên là bảo vệ đầu và dọn vật nguy hiểm.
- Nếu có hai người trở lên — một người lo an toàn, một người quay.
- Quay toàn thân, thấy rõ mặt và tay chân.
- Quay cả phần sau cơn.
Co giật do sốt ở trẻ nhỏ
Xảy ra ở một số trẻ khi sốt. Cách xử trí giống như trên.
Điểm cần nhớ
- Đặt trẻ nằm nghiêng ở nơi an toàn.
- Không nhét gì vào miệng trẻ.
- Không giữ chặt.
- Ghi nhớ giờ.
- Nới lỏng quần áo.
- Sau cơn đưa trẻ đi khám.
- Gọi cấp cứu nếu cơn kéo dài, lặp lại, hoặc trẻ không tỉnh lại.
Lưu ý: cho uống hạ sốt không chắc chắn ngăn được co giật — đừng dùng quá liều vì mục đích này.
Với người đã được chẩn đoán động kinh
Quan trọng nhất
- Uống thuốc đều đặn, đúng giờ.
- Không tự ngưng thuốc khi thấy lâu không lên cơn — không lên cơn nghĩa là thuốc đang có tác dụng, không phải đã hết bệnh.
- Không tự đổi liều.
- Báo bác sĩ nếu có tác dụng phụ thay vì tự ngưng.
- Đặt nhắc nhở uống thuốc.
- Không để hết thuốc.
An toàn trong sinh hoạt
- Không bơi một mình.
- Tắm vòi sen thay vì ngâm bồn.
- Cẩn thận khi nấu ăn, dùng bếp.
- Không leo cao.
- Hỏi bác sĩ về việc lái xe.
- Ngủ đủ — thiếu ngủ là yếu tố khởi phát phổ biến.
- Hạn chế rượu.
- Ghi nhật ký cơn.
Cho người xung quanh biết
- Gia đình, đồng nghiệp, bạn bè nên biết cách xử trí.
- Mang thẻ ghi thông tin.
- Giấu bệnh làm tăng nguy hiểm vì người xung quanh không biết cách giúp.
Về kỳ thị
Cần nói rõ:
- Động kinh không phải bệnh tâm thần.
- Không lây.
- Không phải do ma quỷ hay thần thánh.
- Phần lớn người bệnh có trí tuệ bình thường.
- Nhiều người kiểm soát tốt và sống cuộc sống bình thường.
Kỳ thị khiến người bệnh giấu bệnh và không điều trị — nguy hiểm hơn cả bản thân bệnh.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Tuyệt đối không nhét gì vào miệng — người co giật không nuốt lưỡi được.
- Bảo vệ đầu, dọn vật nguy hiểm, ghi nhớ giờ bắt đầu — ba việc cần làm.
- Sau cơn đặt nằm nghiêng và ở lại tới khi người bệnh tỉnh táo hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhét vật vào miệng người đang co giật không?
Tuyệt đối không. Người co giật không nuốt lưỡi được, và việc nhét vật vào miệng gây gãy răng, tổn thương hàm và có thể làm tắc đường thở.
Việc cần làm khi thấy người co giật là gì?
Bảo vệ đầu bằng vật mềm, dọn vật nguy hiểm xung quanh, ghi nhớ giờ bắt đầu, không giữ chặt tay chân, và sau cơn đặt nằm nghiêng.
Khi nào co giật cần gọi cấp cứu?
Khi cơn kéo dài quá vài phút, các cơn nối tiếp không tỉnh lại giữa các cơn, đây là cơn đầu tiên, có chấn thương, hoặc người bệnh khó thở và tím.
Quay video cơn co giật có ích không?
Rất có ích cho bác sĩ, nhưng chỉ quay khi đã có người khác lo phần an toàn cho người bệnh, vì bảo vệ đầu và dọn vật nguy hiểm là ưu tiên trước.