Không phải tình huống nào cũng cần gọi xe cấp cứu. Nhưng có những tình huống tự chở đi lại nguy hiểm hơn.
Bắt buộc gọi cấp cứu
- Nghi đột quỵ — méo mặt, yếu tay, nói khó đột ngột.
- Đau ngực nghi tim — kèm vã mồ hôi, khó thở.
- Khó thở nhiều, môi tím.
- Bất tỉnh, không đánh thức được.
- Co giật.
- Phản vệ — nổi mẩn kèm khó thở, sưng môi lưỡi.
- Chảy máu nhiều không cầm được.
- Nghi chấn thương cột sống.
- Đa chấn thương, tai nạn nặng.
- Ngừng thở, ngừng tim.
- Đuối nước, điện giật, ngạt khí.
- Bỏng nặng.
- Người bệnh quá nặng không thể di chuyển an toàn.
Vì sao
- Xe cấp cứu có thể xử trí ngay trong lúc di chuyển.
- Nhân viên y tế biết cách di chuyển an toàn.
- Tình trạng có thể xấu đi đột ngột trên đường.
- Tổng đài có thể hướng dẫn sơ cứu qua điện thoại trong lúc chờ.
- Có thể đưa tới đúng cơ sở có khả năng xử trí.
Có thể tự tới cơ sở y tế
Khi người bệnh còn tỉnh táo, ổn định, và có người khác lái xe:
- Sốt cao nhưng còn tỉnh táo.
- Đau bụng vừa phải, chưa có dấu hiệu báo động.
- Vết thương cần khâu nhưng đã cầm máu.
- Nghi gãy xương nhỏ, đã cố định tạm.
- Nôn, tiêu chảy chưa mất nước nặng.
- Các triệu chứng cần khám nhưng chưa nguy hiểm.
Nguyên tắc
- Không để người bệnh tự lái xe.
- Không chở bằng xe máy nếu người bệnh yếu, chóng mặt, hoặc có chấn thương.
- Có người đi cùng ngồi bên cạnh.
- Nếu tình trạng xấu đi trên đường — dừng lại và gọi cấp cứu.
Khi không chắc
Cứ gọi cấp cứu và mô tả tình trạng.
- Tổng đài sẽ tư vấn.
- Họ có thể hướng dẫn sơ cứu ngay qua điện thoại.
- Nếu không cần xe, họ sẽ nói.
- Gọi rồi hoá ra không nghiêm trọng vẫn tốt hơn chờ đợi.
Gọi cấp cứu đúng cách
Cần nói
- Địa chỉ cụ thể — số nhà, đường, phường, mốc dễ nhận biết.
- Cách vào — ngõ hẹp, tầng mấy, có thang máy không.
- Chuyện gì xảy ra.
- Tình trạng người bệnh — còn tỉnh không, còn thở không, chảy máu nhiều không.
- Tuổi và giới của người bệnh.
- Bệnh nền nếu biết.
- Số điện thoại của mình.
Lưu ý
- Nói rõ, bình tĩnh, chậm rãi.
- Không cúp máy trước.
- Làm theo hướng dẫn của tổng đài.
- Giữ máy trống để họ gọi lại được.
Trong lúc chờ xe cấp cứu
- Ở bên cạnh người bệnh, theo dõi thở và ý thức.
- Đặt ở tư thế phù hợp:
- Bất tỉnh còn thở — nằm nghiêng an toàn.
- Khó thở — ngồi hoặc nửa nằm nửa ngồi.
- Nghi phản vệ, ngất — nằm ngửa kê cao chân.
- Nghi đột quỵ — nằm đầu và vai hơi cao.
- Nghi chấn thương cột sống — giữ nguyên tư thế.
- Không cho ăn uống gì.
- Nới lỏng quần áo.
- Giữ ấm.
- Cử người ra đón xe cấp cứu.
- Dọn đường vào, mở cửa sẵn.
- Nhốt chó nếu có.
- Bật đèn nếu ban đêm.
Chuẩn bị mang theo
- Danh sách thuốc đang dùng — hoặc mang cả hộp thuốc.
- Thông tin dị ứng thuốc.
- Giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm.
- Sổ khám bệnh, kết quả khám gần nhất.
- Ghi chú về bệnh nền, các lần mổ.
- Số điện thoại người nhà.
- Điện thoại và sạc.
- Một ít tiền mặt.
- Nếu có thể: mẫu chất nôn, vỏ hộp thuốc nghi ngộ độc, ảnh chụp tổn thương.
Khi tới cơ sở y tế
- Nói ngay triệu chứng nặng nhất — đừng kể lể dài dòng trước.
- Nói rõ đã bắt đầu từ khi nào.
- Chủ động khai báo tiền sử dị ứng.
- Đưa danh sách thuốc đang dùng.
- Nói thật về những gì đã tự làm, tự uống.
- Cử một người làm đầu mối liên lạc với nhân viên y tế.
- Không tự ý cho người bệnh ăn uống khi chưa được phép.
Chuẩn bị trước cho gia đình
Những việc nên làm khi chưa có chuyện gì:
- Dán số cấp cứu ở nơi dễ thấy.
- Viết địa chỉ nhà đầy đủ để ai cũng đọc được khi gọi.
- Dạy trẻ lớn cách gọi cấp cứu.
- Lập sẵn hồ sơ y tế cho từng người — bệnh nền, thuốc, dị ứng, nhóm máu.
- Biết cơ sở y tế gần nhất và cơ sở có khả năng xử trí cấp cứu nặng.
- Có sẵn một túi với giấy tờ và thuốc cho người cao tuổi trong nhà.
- Ít nhất một người trong nhà học sơ cứu.
Một lưu ý về việc ngại gọi
Nhiều người ngại gọi cấp cứu vì:
- Sợ làm phiền.
- Sợ tốn kém.
- Sợ bị cho là làm quá.
- Nghĩ tự chở nhanh hơn.
Nhưng trong các tình huống ở phần đầu, tự chở đi có thể nguy hiểm hơn nhiều — và thời gian tiết kiệm được thường không đáng kể so với rủi ro.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Đột quỵ, đau ngực nghi tim, khó thở nhiều, bất tỉnh, co giật, phản vệ — bắt buộc gọi cấp cứu.
- Khi không chắc thì cứ gọi — tổng đài sẽ tư vấn và hướng dẫn sơ cứu.
- Chuẩn bị sẵn danh sách thuốc, thông tin dị ứng và địa chỉ nhà từ khi chưa có chuyện gì.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào bắt buộc phải gọi cấp cứu thay vì tự đi?
Khi nghi đột quỵ, đau ngực nghi tim, khó thở nhiều, bất tỉnh, co giật, phản vệ, chảy máu nhiều hoặc nghi chấn thương cột sống.
Vì sao không nên tự lái xe khi đau ngực?
Vì tình trạng có thể xấu đi đột ngột trên đường gây nguy hiểm cho cả người bệnh và người khác, trong khi xe cấp cứu xử trí được ngay trong lúc di chuyển.
Nên mang theo gì khi đi cấp cứu?
Nên mang danh sách hoặc cả hộp thuốc đang dùng, thông tin dị ứng, giấy tờ tuỳ thân và bảo hiểm, kết quả khám gần nhất và số điện thoại người nhà.
Trong lúc chờ xe cấp cứu nên làm gì?
Nên giữ liên lạc với tổng đài và làm theo hướng dẫn, đặt người bệnh ở tư thế phù hợp, không cho ăn uống, cử người ra đón xe và dọn đường vào.