Nhiều cách xử trí được truyền miệng rộng rãi — nhưng không những vô ích mà còn gây hại.
Bài này liệt kê những sai lầm cần bỏ.
1. Nhét vật vào miệng người co giật
Vì sao sai
Người co giật KHÔNG nuốt lưỡi được.
Hậu quả
- Gãy răng.
- Tổn thương hàm, miệng.
- Vật rơi vào làm tắc đường thở.
- Người giúp bị cắn tay.
Cách đúng
Bảo vệ đầu, dọn vật nguy hiểm, ghi nhớ giờ bắt đầu, sau cơn đặt nằm nghiêng.
2. Cạo gió, chích máu khi nghi đột quỵ
Vì sao sai
Không có tác dụng gì với đột quỵ — và làm mất thời gian quý giá.
Với đột quỵ, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất nhiều vào việc tới bệnh viện sớm.
Cách đúng
Gọi cấp cứu ngay, ghi nhớ giờ khởi phát, cho nằm đầu và vai hơi cao.
3. Cho người nghi đột quỵ uống nước hoặc thuốc
Vì sao sai
Đột quỵ có thể gây rối loạn nuốt — nước dễ vào đường thở gây sặc và viêm phổi.
Cách đúng
Không cho ăn uống gì cho tới khi nhân viên y tế đánh giá.
4. Ngửa đầu ra sau khi chảy máu cam
Vì sao sai
- Máu chảy xuống họng thay vì ra ngoài.
- Nuốt phải máu gây buồn nôn, nôn.
- Không biết máu đã cầm hay chưa.
- Nguy cơ sặc, nhất là ở trẻ nhỏ.
Cách đúng
Ngồi, hơi cúi đầu về phía trước, bóp chặt phần mềm cánh mũi liên tục mười phút.
5. Bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ lên vết bỏng
Vì sao sai
- Giữ nhiệt lại trong da làm bỏng sâu thêm.
- Gây nhiễm trùng.
- Khiến việc xử lý ở bệnh viện khó khăn hơn nhiều.
Cách đúng
Làm mát ngay dưới vòi nước mát chảy nhẹ trong nhiều phút. Không dùng nước đá.
6. Xoa dầu nóng ngay khi bong gân
Vì sao sai
Nhiệt và xoa bóp làm tăng chảy máu và sưng nề trong hai ngày đầu.
Cách đúng
Hai ngày đầu: chườm lạnh, băng ép, nâng cao chi.
7. Xốc dậy người vừa ngất
Vì sao sai
Khi huyết áp đang thấp, dựng dậy đột ngột có thể làm tình trạng xấu đi.
Cách đúng
Cho nằm ngửa, kê cao hai chân, nới lỏng quần áo. Khi tỉnh, cho nằm thêm một lúc rồi đứng dậy từ từ.
8. Cho người nghi phản vệ đứng dậy đi lại
Vì sao sai
Khi huyết áp đang tụt, thay đổi tư thế đột ngột có thể làm tình trạng xấu đi rất nhanh.
Cách đúng
Cho nằm, kê cao chân, gọi cấp cứu. Nếu khó thở nhiều thì cho ngồi hơi ngả.
9. Cho người bất tỉnh hoặc lơ mơ uống nước, uống đường
Vì sao sai
Nguy cơ sặc vào phổi rất cao khi người bệnh không nuốt được an toàn.
Cách đúng
Đặt nằm nghiêng, gọi cấp cứu. Chỉ cho uống khi người bệnh tỉnh táo và nuốt được.
10. Tự di chuyển người nghi chấn thương cột sống
Vì sao sai
Di chuyển sai cách có thể làm nặng thêm tổn thương.
Cách đúng
Giữ nguyên tư thế, giữ đầu và cổ thẳng, gọi cấp cứu — trừ khi hiện trường nguy hiểm.
11. Tháo mũ bảo hiểm khi không cần thiết
Vì sao sai
Tháo sai cách có thể gây tổn thương cột sống cổ.
Cách đúng
Để nguyên trừ khi cần thiết để cấp cứu đường thở — và phải có người biết cách.
12. Tự lái xe khi đang đau ngực
Vì sao sai
Tình trạng có thể xấu đi đột ngột trên đường, nguy hiểm cho cả người bệnh và người khác.
Cách đúng
Gọi cấp cứu, ngừng mọi hoạt động, ngồi nghỉ.
13. Móc họng để lấy dị vật
Vì sao sai
Có thể đẩy dị vật vào sâu hơn.
Cách đúng
Chỉ lấy khi nhìn thấy rõ và dễ gắp. Nếu không ho được, không nói được — làm thao tác vỗ lưng ấn bụng.
14. Rút dị vật đang cắm vào vết thương
Vì sao sai
Dị vật có thể đang chèn giữ mạch máu — rút ra gây chảy máu ồ ạt.
Cách đúng
Cố định xung quanh, không rút, đưa đi cấp cứu.
15. Tự chọc rạch chỗ sưng, chỗ áp xe
Vì sao sai
Gây nhiễm trùng lan rộng, để lại sẹo, có thể gây biến chứng nặng — đặc biệt ở vùng mặt.
16. Chờ xem sáng mai có đỡ không
Vì sao sai
Với đột quỵ, đau tim, viêm ruột thừa, phản vệ — thời gian là yếu tố quyết định.
Cách đúng
Với các dấu hiệu báo động, đi ngay. Thà đi rồi hoá ra không sao.
17. Tự uống thuốc giảm đau mạnh khi đau bụng chưa rõ nguyên nhân
Vì sao sai
Che lấp triệu chứng, làm chẩn đoán khó hơn.
18. Tự uống kháng sinh khi sốt
Vì sao sai
- Phần lớn sốt do virus — kháng sinh không giúp gì.
- Làm mờ biểu hiện, chậm chẩn đoán.
- Góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc.
19. Cho ăn uống trước khi tới bệnh viện trong tình huống nặng
Vì sao sai
Nếu cần can thiệp thì bụng phải trống — ăn uống có thể làm hoãn xử trí.
20. Không gọi vì sợ làm phiền
Đây là sai lầm phổ biến nhất và gây hậu quả nhiều nhất.
Gọi rồi hoá ra không nghiêm trọng vẫn tốt hơn nhiều so với không gọi khi đáng lẽ phải gọi.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Không nhét gì vào miệng người co giật, không cạo gió khi nghi đột quỵ, không bôi kem đánh răng lên vết bỏng.
- Không cho người lơ mơ hoặc bất tỉnh ăn uống bất cứ thứ gì.
- Đừng ngại gọi cấp cứu — đây là sai lầm gây hậu quả nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không được nhét vật vào miệng người co giật?
Vì người co giật không nuốt lưỡi được, và việc nhét vật vào miệng gây gãy răng, tổn thương hàm và có thể làm tắc đường thở.
Vì sao không nên cho người nghi đột quỵ uống nước?
Vì đột quỵ có thể gây rối loạn nuốt, nên nước dễ vào đường thở gây sặc và viêm phổi, làm tình trạng nặng thêm.
Bôi kem đánh răng lên vết bỏng có hại thế nào?
Giữ nhiệt lại trong da làm bỏng sâu thêm, gây nhiễm trùng và khiến việc xử lý ở bệnh viện khó khăn hơn nhiều.
Vì sao không nên xốc dậy người vừa ngất?
Vì khi huyết áp đang thấp, việc dựng dậy đột ngột có thể làm tình trạng xấu đi. Nên để nằm và kê cao chân cho tới khi tỉnh táo hẳn.