Dấu hiệu nguy hiểm ở người cao tuổi

Ở người cao tuổi, bệnh nặng có thể biểu hiện rất khác so với người trẻ.

Và điều này khiến nhiều tình trạng nghiêm trọng bị phát hiện muộn.

Vì sao triệu chứng mờ nhạt hơn

• Phản ứng sốt kém hơn — có thể nhiễm trùng nặng mà không sốt cao.
• Cảm nhận đau có thể giảm.
• Nhiều bệnh cùng lúc làm triệu chứng lẫn vào nhau.
• Nhiều thuốc có thể che mờ triệu chứng.
• Người bệnh ngại nói vì không muốn làm phiền con cháu.
• Dễ bị quy cho là "già rồi thì thế".

Dấu hiệu đáng tin cậy nhất: thay đổi so với thường ngày

• Lú lẫn mới xuất hiện.
• Ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức.
• Ăn uống kém hẳn.
• Không đi lại được như trước.
• Ngã mới xuất hiện.
• Không kiểm soát được đại tiểu tiện trong khi trước đó vẫn bình thường.
• Nói năng khác lạ.
• Bỏ bê vệ sinh cá nhân.
• Người nhà thấy "cụ hôm nay khác lắm".

Những thay đổi này thường có nguyên nhân xử lý được — nhưng phải đi khám mới tìm ra.

Lú lẫn đột ngột — dấu hiệu quan trọng nhất

Đây không phải là chuyện bình thường của tuổi già.

Các nguyên nhân thường gặp và xử lý được

• Nhiễm trùng — đặc biệt nhiễm trùng tiểu và viêm phổi, có thể không có triệu chứng nào khác.
• Mất nước.
• Đau ở đâu đó mà không nói ra được.
• Táo bón, bí tiểu.
• Thuốc mới, đổi liều, hoặc tương tác thuốc.
• Rối loạn điện giải.
• Hạ đường huyết.
• Thiếu ngủ, thay đổi môi trường.
• Máu tụ trong sọ sau một cú ngã có thể đã quên.

Cần đưa đi khám sớm.

Nhiễm trùng có thể không sốt

Điểm rất quan trọng.

Người cao tuổi bị nhiễm trùng nặng có thể:

• Không sốt, thậm chí hạ thân nhiệt, người lạnh toát.
• Chỉ biểu hiện bằng lú lẫn, mệt lả, ăn kém.
• Ngã không rõ lý do.
• Thở nhanh hơn bình thường.
• Da tái, mạch nhanh.

Đừng loại trừ nhiễm trùng chỉ vì không sốt.

Đau có thể mờ nhạt

Cơn đau tim ở người cao tuổi có thể không đau ngực rõ — chỉ là:

• Mệt lả bất thường.
• Khó chịu vùng thượng vị.
• Buồn nôn.
• Khó thở.
• Vã mồ hôi lạnh.

Đau bụng do vấn đề cần mổ cũng có thể đau ít hơn mức tổn thương thực tế.

Vì vậy: đau bụng mới xuất hiện ở người cao tuổi nên đi khám sớm, kể cả khi có vẻ không nhiều.

Ngã

Mỗi lần ngã đều nên đi khám — vì hai lý do.

Kiểm tra tổn thương

• Người loãng xương có thể gãy xương sau một cú ngã nhẹ.
• Đau háng, không đứng tỳ chân được.
• Đau cổ tay sau khi chống tay.
• Va đầu — đặc biệt nguy hiểm ở người dùng thuốc chống đông.

Tìm nguyên nhân gây ngã

• Tụt huyết áp khi đứng dậy.
• Tác dụng phụ của thuốc — thuốc ngủ, an thần, huyết áp.
• Mắt kém.
• Rối loạn nhịp tim.
• Yếu cơ, bệnh thần kinh.
• Nhiễm trùng.
• Môi trường nhà không an toàn.

Đi khám ngay nếu

• Lú lẫn xuất hiện đột ngột.
• Li bì, khó đánh thức.
• Người lạnh toát, da tái.
• Thở nhanh, khó thở.
• Không ăn uống được.
• Không đi tiểu được hoặc tiểu rất ít.
• Ngã, đặc biệt có va đầu.
• Đau bụng mới xuất hiện.
• Yếu một bên, méo mặt, nói khó.
• Sốt.
• Không đi lại được như trước.
• Hành vi khác lạ đột ngột.

Vấn đề về thuốc

Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc cùng lúc.

Cần chú ý

• Tác dụng phụ dễ xảy ra hơn.
• Tương tác giữa nhiều thuốc.
• Triệu chứng mới có thể là tác dụng phụ chứ không phải bệnh mới.
• Uống nhầm, quên uống, uống hai lần.

Nên làm

• Rà soát toàn bộ thuốc với bác sĩ định kỳ.
• Mang tất cả thuốc đi khám.
• Hộp chia thuốc theo ngày.
• Người nhà kiểm tra.
• Không tự thêm thuốc bổ, thuốc đông y mà chưa hỏi bác sĩ.

Điều người nhà nên làm

• Để ý tới thay đổi so với thường ngày.
• Hỏi han cụ thể — "hôm nay ăn được mấy bát" thay vì "khoẻ không".
• Hỏi từng vùng khi nghi đau.
• Đi khám cùng.
• Giữ danh sách thuốc và tiền sử bệnh.
• Bảo đảm khám định kỳ, khám mắt, khám răng.
• Giữ nhà an toàn, phòng ngã.
• Đừng gạt đi khi cụ than phiền — "già rồi thì thế" bỏ sót nhiều bệnh chữa được.
• Chú ý cả sức khoẻ tinh thần — trầm cảm ở người cao tuổi rất thường gặp và điều trị được.

Chuẩn bị sẵn

• Danh sách đầy đủ thuốc đang dùng, dán nơi dễ thấy.
• Ghi rõ bệnh nền và tiền sử dị ứng.
• Kết quả khám gần nhất.
• Số điện thoại bác sĩ quen và số cấp cứu.
• Thông tin liên lạc của người nhà.
• Biết cơ sở y tế gần nhất.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Thay đổi đột ngột so với thường ngày là dấu hiệu đáng tin cậy nhất.
2. Nhiễm trùng nặng có thể không sốt — đừng loại trừ vì nhiệt độ bình thường.
3. Lú lẫn đột ngột thường do nguyên nhân cấp tính xử lý được — nhiễm trùng, đau, táo bón, thuốc mới.

Câu hỏi thường gặp