Đọc phân: màu sắc và hình dạng nói lên điều gì

Không mấy ai muốn nói về chuyện này. Nhưng quan sát phân là cách đơn giản để phát hiện sớm nhiều vấn đề.

Các dấu hiệu cần đi khám ngay

• Phân đen như hắc ín, dính, có mùi rất hôi.
• Máu đỏ tươi nhiều trong phân.
• Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê kèm phân đen.
• Phân bạc màu kèm nước tiểu sẫm và vàng da.
• Đi ngoài kèm đau bụng dữ dội, sốt cao.
• Không đi ngoài, không trung tiện được kèm chướng bụng và nôn.

Về màu sắc

Phân đen

Phân đen như hắc ín, dính, mùi rất hôi có thể là dấu hiệu chảy máu ở đường tiêu hoá trên.

Cần đi khám ngay.

Ngoại lệ cần loại trừ trước

• Đang uống viên sắt.
• Ăn tiết canh, huyết, gan.
• Ăn một số thực phẩm sẫm màu — mực, quả sẫm màu.
• Dùng một số thuốc chứa bismuth hoặc than hoạt.

Nhưng nếu không rõ nguyên nhân — đi khám, đừng tự loại trừ.

Phân có máu đỏ tươi

Có thể từ vùng thấp của đường tiêu hoá.

Nhiều người thấy máu là nghĩ ngay tới trĩ và bỏ qua.

Trĩ là nguyên nhân phổ biến — nhưng không phải duy nhất.

Cần đi khám, đặc biệt nếu

• Người trên tuổi trung niên.
• Máu trộn lẫn trong phân chứ không chỉ dính ngoài.
• Kèm sụt cân.
• Kèm thay đổi thói quen đi ngoài.
• Kèm đau bụng.
• Có tiền sử gia đình bệnh đại tràng.
• Lượng máu nhiều hoặc kéo dài.
• Kèm thiếu máu, da xanh, mệt mỏi.

Phân bạc màu, trắng như đất sét

Đặc biệt khi kèm nước tiểu sẫm màu, vàng da, vàng mắt, ngứa toàn thân.

Đây là nhóm dấu hiệu cần đi khám sớm.

Phân có nhầy

Một ít nhầy có thể bình thường. Nhưng nhiều nhầy, hoặc nhầy lẫn máu — nên đi khám.

Phân xanh

Thường do thức ăn — rau xanh nhiều, thực phẩm có màu, hoặc do phân đi qua ruột nhanh.

Ít khi là vấn đề nếu không kèm triệu chứng khác.

Phân vàng, nổi, có váng mỡ, khó dội trôi

Gợi ý vấn đề hấp thu chất béo. Nếu kéo dài kèm sụt cân — nên đi khám.

Về hình dạng

Phân cứng, thành cục nhỏ rời

Gợi ý táo bón, thường do thiếu nước và thiếu chất xơ.

Phân mềm thành khuôn

Đây là dạng bình thường.

Phân lỏng, nát

Nếu kéo dài nhiều tuần — nên đi khám.

Phân nhỏ dẹt như bút chì kéo dài

Nếu kéo dài và là thay đổi mới — nên đi khám.

Thay đổi thói quen đi ngoài

Đây là dấu hiệu quan trọng mà nhiều người bỏ qua.

Điều đáng chú ý không phải là so với "chuẩn chung", mà là so với nhịp bình thường của chính mình.

Cần đi khám nếu

• Thay đổi kéo dài nhiều tuần.
• Táo bón xen kẽ tiêu chảy.
• Cảm giác đi không hết kéo dài.
• Mót rặn liên tục.
• Thay đổi mới xuất hiện ở người trên tuổi trung niên.
• Kèm sụt cân.
• Kèm máu trong phân.
• Kèm thiếu máu.
• Có tiền sử gia đình bệnh đại tràng.

Cách mô tả cho bác sĩ

• Bình thường đi mấy lần một ngày hoặc mấy ngày một lần.
• Hiện tại thế nào.
• Thay đổi từ khi nào.
• Màu sắc, hình dạng cụ thể.
• Có máu không — đỏ tươi hay đen, dính ngoài hay trộn lẫn.
• Có nhầy không.
• Có đau khi đi không.
• Có phải rặn nhiều không.
• Có cảm giác đi không hết không.
• Có đi ngoài ban đêm làm thức giấc không.
• Đang dùng thuốc gì, có uống sắt không.
• Ăn gì gần đây.

Có thể chụp ảnh nếu thấy bất thường rõ ràng — điều này không có gì đáng ngại và giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Một lưu ý về đi ngoài ban đêm

Đi ngoài làm thức giấc ban đêm là dấu hiệu đáng chú ý hơn so với đi ngoài nhiều lần ban ngày.

Nên nói rõ điều này với bác sĩ.

Ở trẻ em

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Đi ngoài ra máu.
• Phân như thạch đỏ kèm khóc thét từng cơn — cần đi ngay.
• Phân đen.
• Tiêu chảy kèm dấu hiệu mất nước.
• Trẻ sơ sinh phân bạc màu kèm vàng da kéo dài.
• Bụng chướng, không đi ngoài được.
• Táo bón kéo dài, són phân.
• Chậm lớn kèm rối loạn tiêu hoá.

Về việc theo dõi

Nếu đang có vấn đề tiêu hoá kéo dài, ghi lại trong vài tuần:

• Số lần đi mỗi ngày.
• Tính chất phân.
• Có bất thường gì không.
• Ăn gì trong ngày.
• Có đau bụng không, lúc nào.
• Thuốc đã dùng.

Bảng này giúp phát hiện quy luật và rất hữu ích khi đi khám.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phân đen như hắc ín cần đi khám ngay — trừ khi đang uống sắt hoặc ăn tiết canh.
2. Máu trong phân luôn là lý do đi khám — đừng mặc định là trĩ.
3. Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài so với nhịp của chính mình là dấu hiệu đáng chú ý.

Câu hỏi thường gặp