Những điều quan trọng nhất về đọc dấu hiệu cơ thể

Đây là bài cuối của trang — tóm tắt những điều đáng nhớ nhất.

Ba dấu hiệu phải gọi cấp cứu ngay

1. Méo mặt, yếu một bên tay, nói khó — xuất hiện đột ngột.
2. Đau tức ngực kèm vã mồ hôi lạnh và khó thở.
3. Nổi mẩn kèm khó thở hoặc sưng môi lưỡi.

Ba tình huống luôn là lý do đi khám

1. Triệu chứng nặng dần thay vì đỡ dần.
2. Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
3. Xuất hiện thêm triệu chứng mới đáng lo.

Về sốt

• Tình trạng chung quan trọng hơn con số nhiệt độ — li bì đáng lo hơn sốt cao mà vẫn tỉnh táo.
• Ban không mất khi ấn kính là dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.
• Trẻ dưới ba tháng sốt thì đi khám ngay, không theo dõi tại nhà.
• Người cao tuổi nhiễm trùng nặng có thể không sốt.
• Đừng tự uống kháng sinh khi sốt kéo dài — làm mờ biểu hiện và chậm chẩn đoán.
• Rét run cầm cập khác hẳn ớn lạnh — là thông tin cần kể với bác sĩ.
• Chủ động kể về chuyến đi gần đây — có thể đổi hoàn toàn hướng chẩn đoán.

Về đau

• Chỉ tay vào vị trí và mô tả hướng lan — hai thông tin có giá trị nhất.
• Nói rõ gì làm đau nặng hơn và gì làm đỡ — phần hay bị quên nhất.
• Mô tả mức độ bằng ảnh hưởng thực tế — ngủ được không, làm việc được không.
• Đau đạt đỉnh trong vài giây và khác hẳn mọi cơn trước là phải đi ngay.
• Nơi cảm thấy đau không phải lúc nào cũng là nơi có vấn đề.
• Đau làm thức giấc giữa đêm và đau không đỡ khi nghỉ là dấu hiệu đáng chú ý.
• Kích động mới xuất hiện ở người cao tuổi thường là do đau mà không nói ra được.

Về mệt mỏi

• Phân biệt mệt với yếu cơ thật sự và với buồn ngủ ban ngày.
• Mệt không đỡ dù ngủ đủ nhiều tuần là lý do đi khám.
• Ngáy to kèm buồn ngủ ban ngày nhiều là nhóm nên đi khám — điều trị được.
• Rượu làm giấc ngủ nông hơn dù giúp vào giấc nhanh.
• Thiếu máu là dấu hiệu cần tìm nguyên nhân, không phải bệnh để uống sắt là xong.
• Trầm cảm là nguyên nhân thường gặp và hay bị bỏ qua — nhất là khi chỉ than về mệt và đau nhức.
• Chóng mặt kèm méo mặt hoặc nói khó là gọi cấp cứu ngay.

Về tiêu hoá

• Phân đen như hắc ín cần đi khám ngay — trừ khi đang uống sắt.
• Máu trong phân luôn là lý do đi khám — đừng mặc định là trĩ.
• Thay đổi thói quen đi ngoài kéo dài so với nhịp của chính mình là dấu hiệu đáng chú ý.
• Bụng cứng, đau tăng khi buông tay sau khi ấn — đi cấp cứu.
• Nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê là cấp cứu.
• Trẻ nôn ra dịch xanh là phải đi ngay.
• Nuốt nghẹn tăng dần từ đồ đặc sang đồ mềm sang nước là dấu hiệu phải đi khám sớm.
• Nhìn lòng trắng mắt dưới ánh sáng tự nhiên — nếu vàng thì đi khám.

Về hô hấp

• Đánh giá khó thở bằng khả năng nói — chỉ nói được vài từ mỗi lần thở là cấp cứu.
• Khó thở khi nằm phải kê nhiều gối là dấu hiệu cần khám về tim.
• Trẻ thở nhanh và rút lõm lồng ngực là phải đi khám ngay.
• Ba tuần là mốc cần nhớ với ho.
• Ho hai tuần kèm sốt chiều, mồ hôi đêm, sụt cân — cần khám để loại trừ lao.
• Ho ra máu luôn là lý do đi khám kể cả lượng ít.
• Thở rít nghe từ xa khi hít vào là dấu hiệu cấp cứu.
• Ghi âm tiếng thở ở nhà — khò khè có thể không còn khi tới phòng khám.
• Nghẹt một bên mũi kéo dài là lý do đi khám.

Về thần kinh

• Ghi nhớ giờ cuối cùng người đó còn hoàn toàn bình thường.
• Không chích máu, không cạo gió, không cho uống gì khi nghi đột quỵ.
• Triệu chứng tự hết vẫn phải đi khám — có thể là cơn cảnh báo.
• Đau đầu dữ dội đột ngột khác hẳn mọi cơn trước — đi cấp cứu.
• Đếm số ngày dùng thuốc giảm đau mỗi tháng — dùng quá thường xuyên gây ra chính đau đầu.
• Tê hoặc yếu một bên đột ngột là cấp cứu.
• Tuyệt đối không nhét gì vào miệng người co giật.
• Câu hỏi phân biệt hay quên: có còn tự lo sinh hoạt được không.
• Lú lẫn đột ngột thường do nguyên nhân cấp tính xử lý được.

Về thay đổi cơ thể

• Sụt cân không chủ ý luôn là lý do đi khám — hãy cân thật.
• Phù một bên chân kèm nóng đỏ đau là phải đi khám ngay.
• Hạch cứng, không đau, không di động, to dần là nhóm cần khám sớm.
• Hạch vùng trên xương đòn luôn cần đi khám.
• Bất kỳ thay đổi nào ở nốt ruồi cũ đều là lý do đi khám.
• Vết loét không lành sau vài tuần cần đi khám da liễu.
• Tiểu ra máu luôn cần đi khám kể cả khi không đau.
• Đừng nắn bóp khối bất thường hằng ngày — ghi kích thước và theo dõi mỗi vài tuần.

Bốn việc làm tăng giá trị buổi khám

1. Ghi nhật ký diễn biến triệu chứng theo thời gian.
2. Chụp ảnh nếu có tổn thương nhìn thấy được — ban, khối, nốt ruồi — dưới ánh sáng tự nhiên, có vật làm mốc kích thước.
3. Mang danh sách đầy đủ thuốc đang dùng, kể cả thuốc đông y và thực phẩm chức năng.
4. Viết sẵn câu hỏi — và luôn hỏi: dấu hiệu nào thì tôi phải quay lại ngay.

Nhóm dấu hiệu không chờ — bất kể thời gian

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Chảy máu bất thường — ho ra máu, nôn ra máu, phân đen, tiểu ra máu, ra máu âm đạo bất thường.
• Nuốt nghẹn tăng dần.
• Khối u mới xuất hiện, hạch to dần.
• Vết loét không lành.
• Nốt ruồi thay đổi.
• Ra mồ hôi đêm nhiều.
• Khàn tiếng kéo dài.

Hai nhóm cần khám sớm hơn mốc thông thường

Trẻ em

Li bì khó đánh thức, thở nhanh rút lõm lồng ngực, ban không mất khi ấn, bỏ bú.

Và linh cảm của cha mẹ rằng "hôm nay con khác hẳn" là lý do chính đáng.

Người cao tuổi

Thay đổi đột ngột so với thường ngày là dấu hiệu đáng tin nhất — triệu chứng thường mờ nhạt hơn mức độ bệnh thực tế.

Những việc tuyệt đối không làm

• Không nhét gì vào miệng người co giật.
• Không cạo gió, chích máu khi nghi đột quỵ.
• Không cho người lơ mơ hoặc bất tỉnh ăn uống gì.
• Không ngửa đầu ra sau khi chảy máu cam.
• Không bôi kem đánh răng lên vết bỏng.
• Không xốc dậy người vừa ngất.
• Không cho người nghi phản vệ đứng dậy đi lại.
• Không tự lái xe khi đang đau ngực.
• Không chờ xem sáng mai có đỡ không.

Một câu cuối

Trang này không nhằm giúp ai tự chẩn đoán.

Mục đích là giúp bạn quan sát đúng, mô tả đúng, và nhận ra khi nào thì không nên chờ nữa.

Ba việc đó làm tốt thì buổi khám hiệu quả hơn nhiều — và những tình huống thực sự khẩn cấp không bị bỏ lỡ.

Và khi không chắc, hãy đi khám. Đi rồi hoá ra không sao vẫn tốt hơn nhiều so với chờ đợi.

Câu hỏi thường gặp