Ho: đọc kiểu ho và thời gian kéo dài

Ho là phản xạ bảo vệ đường thở. Gần như ai cũng ho vài lần trong năm.

Điều quan trọng là đọc được kiểu ho và nhớ mốc thời gian.

Mốc thời gian cần nhớ

• Ho dưới ba tuần — thường là ho cấp, hay gặp sau nhiễm virus.
• Ho kéo dài quá ba tuần — nên đi khám.
• Ho kéo dài nhiều tháng — cần được đánh giá kỹ.

Ba tuần là mốc đáng nhớ nhất.

Các dấu hiệu cần đi khám sớm — bất kể thời gian

• Ho ra máu.
• Khó thở.
• Đau ngực.
• Sốt cao kèm rét run.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Ra mồ hôi đêm.
• Khàn tiếng kéo dài.
• Nuốt vướng.
• Ho ở người hút thuốc, người lớn tuổi.
• Đang đỡ rồi xấu đi trở lại.
• Ho khởi phát đột ngột khi đang ăn hoặc đang chơi — nghi hóc dị vật.

Phân biệt kiểu ho

Ho khan

• Không khạc ra đờm.
• Cảm giác ngứa, kích thích trong họng.
• Có thể ho từng cơn dài, mệt.

Ho có đờm

• Khạc ra đờm.
• Cần mô tả màu và lượng đờm.

Ho có đờm thì thường không nên dập ho — ho đang dọn đường thở. Nên hỏi dược sĩ để chọn đúng loại thuốc.

Ý nghĩa của thời điểm ho

Ho về đêm và khi nằm

Ba nguyên nhân hay gặp:

• Dịch mũi chảy xuống họng — kèm vướng họng, hay hắng giọng, nghẹt mũi.
• Trào ngược — kèm ợ chua, rát ngực, nặng sau ăn.
• Hen — kèm khò khè, tức ngực, ho khi gặp lạnh hoặc gắng sức.

Ba nguyên nhân này có cách xử lý khác nhau — nên cần được bác sĩ đánh giá.

Ho buổi sáng có đờm

Hay gặp ở người hút thuốc. Nếu ho mạn tính ở người hút thuốc — nên đi khám.

Ho khi gắng sức, khi gặp lạnh

Gợi ý hen — nên đi khám.

Ho sau khi ăn

Có thể liên quan tới trào ngược hoặc rối loạn nuốt.

Nếu ho sặc khi ăn uống — đây là dấu hiệu nuốt không an toàn, cần đi khám.

Ho sau cảm

Rất phổ biến và thường lành tính.

• Đường thở còn nhạy cảm sau khi hết các triệu chứng khác.
• Có thể kéo dài vài tuần.
• Ho khan, kích thích.
• Không cần kháng sinh.

Nhưng nếu quá ba tuần không đỡ, hoặc nặng dần — vẫn nên đi khám.

Nhóm dấu hiệu cần khám để loại trừ lao

Ho kéo dài trên hai tuần, sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi đêm, sụt cân.

Đây là nhóm dấu hiệu cần đi khám.

Lao là bệnh chữa khỏi được nếu phát hiện và điều trị đúng — nhưng nhiều người chần chừ vì nghĩ chỉ là ho thường và mệt do làm việc nhiều.

Ho do thuốc

Một số thuốc huyết áp có thể gây ho khan kéo dài.

Nếu bắt đầu ho khan sau khi dùng thuốc mới — nói với bác sĩ, đừng tự ngưng thuốc.

Mô tả ho cho bác sĩ

• Ho từ khi nào — chính xác bao nhiêu tuần.
• Ho khan hay có đờm.
• Đờm màu gì, lượng bao nhiêu, có máu không.
• Ho vào lúc nào trong ngày.
• Gì làm ho nặng hơn — lạnh, bụi, mùi, gắng sức, nằm, ăn.
• Gì làm đỡ.
• Ho có làm mất ngủ không.
• Có sốt, sụt cân, mồ hôi đêm không.
• Có khó thở, đau ngực, khò khè không.
• Có hút thuốc không, bao lâu, bao nhiêu.
• Môi trường sống và làm việc — bụi, hoá chất, khói.
• Có ai xung quanh ho kéo dài không.
• Đang dùng thuốc gì.
• Đã tự dùng thuốc gì, có đỡ không.

Ho ở trẻ em

Đưa trẻ đi khám ngay nếu

• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực.
• Tím môi.
• Thở rít, khò khè nhiều.
• Ho thành cơn dữ dội tới tím mặt, nôn sau cơn.
• Ho khởi phát đột ngột khi đang ăn hoặc chơi đồ nhỏ — nghi hóc dị vật.
• Bỏ bú, bỏ ăn.
• Sốt cao.
• Li bì.

Lưu ý

• Không tự dùng thuốc ho cho trẻ nhỏ — phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
• Mật ong chỉ dùng cho trẻ trên một tuổi.
• Uống nhiều nước, giữ ẩm không khí.

Nghi hóc dị vật bỏ sót

Đôi khi trẻ sặc rồi có vẻ bình thường trở lại nhưng dị vật vẫn còn.

Dấu hiệu: ho kéo dài sau một cơn sặc, khò khè một bên, viêm phổi tái đi tái lại cùng vị trí.

Cần đi khám và kể rõ về cơn sặc trước đó.

Các biện pháp làm dịu tại nhà

• Uống nhiều nước.
• Mật ong — không dùng cho trẻ dưới một tuổi.
• Giữ ẩm không khí, nhất là phòng điều hoà.
• Nằm gối cao nếu ho về đêm nhiều.
• Súc miệng nước muối.
• Tránh khói thuốc, bụi, mùi nồng.
• Tránh không khí lạnh đột ngột.

Những việc không nên làm

• Không tự mua kháng sinh vì ho — phần lớn ho không do vi khuẩn.
• Không dùng thuốc giảm ho khi đang ho có đờm.
• Không dùng thuốc ho người lớn cho trẻ.
• Không tự ngưng thuốc huyết áp vì nghi gây ho.
• Không chờ quá lâu với ho kéo dài.
• Tiếp tục hút thuốc rồi tìm thuốc chữa ho.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ba tuần là mốc cần nhớ — ho quá ba tuần thì đi khám.
2. Ho hai tuần kèm sốt chiều, mồ hôi đêm và sụt cân là nhóm cần khám để loại trừ lao.
3. Ho ra máu, khó thở hoặc đau ngực là phải đi khám ngay bất kể đã ho bao lâu.

Câu hỏi thường gặp