Đây là bài quan trọng nhất trong chuyên mục này.
Và là bài đáng để cả nhà cùng đọc.
Ba dấu hiệu cần nhớ
1. Méo mặt
- Bảo người đó cười.
- Một bên mặt xệ xuống, nụ cười lệch.
- Một bên mắt nhắm không kín.
2. Yếu tay
- Bảo người đó giơ hai tay lên và giữ.
- Một tay rơi xuống, không giữ được.
- Hoặc yếu, tê một bên tay chân.
3. Nói khó
- Bảo người đó nói một câu đơn giản.
- Nói ngọng, nói líu lưỡi.
- Không tìm được từ.
- Không hiểu lời người khác nói.
Nguyên tắc
Xuất hiện ĐỘT NGỘT. Chỉ cần MỘT dấu hiệu là gọi cấp cứu ngay — không chờ đủ ba.
Các dấu hiệu khác cũng cần gọi cấp cứu
- Mất thị lực đột ngột một hoặc hai mắt.
- Nhìn đôi đột ngột.
- Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng đột ngột, đi ngã về một bên.
- Đau đầu dữ dội đột ngột, khác hẳn mọi cơn trước.
- Lú lẫn đột ngột.
- Nuốt khó đột ngột.
- Tê một bên mặt hoặc người.
Thông tin quan trọng nhất: giờ khởi phát
Ghi nhớ: lần cuối cùng thấy người đó hoàn toàn bình thường là lúc mấy giờ?
Vì sao quan trọng
- Các phương pháp điều trị chỉ áp dụng được trong một khoảng thời gian nhất định kể từ lúc khởi phát.
- Bác sĩ cần con số này để quyết định hướng xử trí.
- Đây là thông tin gia đình cung cấp được mà không ai thay thế được.
Lưu ý với trường hợp ngủ dậy đã thấy
Nếu người bệnh ngủ dậy đã thấy triệu chứng, thời điểm tính là lúc đi ngủ — hoặc lần cuối cùng có người thấy họ bình thường.
Hãy nói rõ điều này với bác sĩ.
Những việc TUYỆT ĐỐI không làm
- KHÔNG chích máu đầu ngón tay.
- KHÔNG cạo gió, đánh gió, cắt lể.
- KHÔNG cho uống bất cứ thứ gì — kể cả nước, kể cả thuốc.
- KHÔNG cho ăn.
- KHÔNG chờ xem có đỡ không.
- Không tự lái xe chở đi nếu tình trạng nặng.
- Không xoa bóp mạnh.
- Không tự cho uống thuốc huyết áp.
Những cách làm truyền miệng này không có tác dụng và làm mất thời gian quý giá.
Với đột quỵ, mỗi phút chờ đợi là thêm nhiều tế bào não mất đi.
Nên làm gì trong lúc chờ cấp cứu
- Gọi cấp cứu ngay và nói rõ nghi đột quỵ.
- Ghi lại giờ khởi phát.
- Cho người bệnh nằm, đầu và vai hơi cao.
- Nếu nôn hoặc lơ mơ — đặt nằm nghiêng.
- Nới lỏng quần áo.
- Không cho ăn uống.
- Giữ bình tĩnh, trấn an.
- Chuẩn bị danh sách thuốc đang dùng và tiền sử bệnh.
- Theo dõi thở và ý thức.
- Cử người ra đón xe cấp cứu.
Triệu chứng tự hết — vẫn phải đi khám
Đây là điểm rất nhiều người bỏ qua.
Nếu các triệu chứng trên xuất hiện rồi tự hết sau vài phút tới vài chục phút:
- Đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua.
- Đây là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thật sự có thể xảy ra sau đó.
- Nguy cơ cao nhất là trong những ngày đầu.
- Cần đi khám ngay, không phải đợi khám lúc rảnh.
"Đã đỡ rồi" không có nghĩa là đã an toàn.
Ai có nguy cơ cao
- Huyết áp cao — yếu tố quan trọng nhất.
- Đái tháo đường.
- Mỡ máu cao.
- Rối loạn nhịp tim.
- Hút thuốc.
- Thừa cân, ít vận động.
- Uống nhiều rượu bia.
- Tiền sử đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua.
- Tiền sử gia đình.
- Tuổi cao.
Phòng đột quỵ
Việc hiệu quả nhất: kiểm soát huyết áp và uống thuốc đều.
- Đo huyết áp định kỳ.
- Uống thuốc huyết áp đều đặn — không tự ngưng khi thấy khoẻ.
- Kiểm soát đường huyết, mỡ máu.
- Khám tim nếu có hồi hộp, tim đập không đều.
- Bỏ thuốc lá.
- Hạn chế rượu bia.
- Giảm muối trong bữa ăn.
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây.
- Vận động đều đặn.
- Giữ cân nặng hợp lý.
- Ngủ đủ, giảm căng thẳng.
Sai lầm phổ biến nhất
Tự ngừng thuốc huyết áp khi thấy khoẻ.
Huyết áp cao thường không có triệu chứng — thấy khoẻ không có nghĩa là huyết áp đã ổn.
Không có thuốc nào uống tại nhà chữa được đột quỵ
Đừng để các sản phẩm quảng cáo làm chậm việc gọi cấp cứu.
Không có viên thuốc nào ngậm dưới lưỡi hay uống tại nhà xử lý được đột quỵ.
Chuẩn bị cho cả nhà
- Dạy mọi người trong nhà ba dấu hiệu.
- Dán số cấp cứu nơi dễ thấy.
- Ghi rõ địa chỉ nhà để đọc khi gọi.
- Có sẵn danh sách thuốc và tiền sử bệnh của người cao tuổi trong nhà.
- Biết cơ sở y tế gần nhất có khả năng xử trí đột quỵ.
- Dạy cả trẻ lớn cách gọi cấp cứu.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Méo mặt, yếu tay, nói khó đột ngột — chỉ cần một dấu hiệu là gọi cấp cứu ngay.
- Ghi nhớ giờ cuối cùng người đó còn hoàn toàn bình thường.
- Không chích máu, không cạo gió, không cho uống gì — và triệu chứng tự hết vẫn phải đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Ba dấu hiệu đột quỵ cần nhớ là gì?
Méo mặt, yếu một bên tay, nói khó xuất hiện đột ngột. Chỉ cần một dấu hiệu là gọi cấp cứu ngay, không chờ đủ ba.
Vì sao phải ghi nhớ giờ cuối cùng người đó còn bình thường?
Vì các phương pháp điều trị chỉ áp dụng được trong khoảng thời gian nhất định kể từ lúc khởi phát, nên đây là thông tin quan trọng nhất gia đình cung cấp được.
Có nên chích máu đầu ngón tay hay cạo gió khi nghi đột quỵ không?
Tuyệt đối không. Những việc này không có tác dụng và làm mất thời gian quý giá, trong khi hiệu quả điều trị phụ thuộc rất nhiều vào việc tới bệnh viện sớm.
Triệu chứng tự hết sau vài phút có cần đi khám không?
Rất cần. Đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua, một dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thật sự có thể xảy ra sau đó, nên phải đi khám ngay.