Sốt kèm nổi ban: cách quan sát và dấu hiệu nguy hiểm

Sốt kèm nổi ban là tình huống khiến nhiều người lo lắng — và đúng là có một nhóm cần phản ứng ngay.

Phép thử quan trọng nhất: ấn kính

Đây là việc đơn giản mà mọi người nên biết.

Cách làm

1. Lấy một chiếc cốc thuỷ tinh trong hoặc vật trong suốt.
2. Ấn mạnh lên vùng da có ban.
3. Nhìn qua đáy cốc xem ban có nhạt đi không.

Ý nghĩa

• Ban nhạt đi hoặc biến mất khi ấn — thường là ban thông thường.
• Ban vẫn thấy rõ, không nhạt đi — đây là chấm xuất huyết dưới da, cần đi cấp cứu ngay.

Kiểm tra ở nhiều vùng khác nhau, đặc biệt chân và bụng.

Nếu không chắc chắn — đi khám.

Các dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay

• Ban không mất khi ấn.
• Ban lan rất nhanh.
• Kèm cứng gáy, đau đầu dữ dội, sợ ánh sáng.
• Kèm lú lẫn, li bì.
• Kèm khó thở, sưng môi lưỡi.
• Bọng nước, da bong tróc, loét ở miệng mắt.
• Kèm tay chân lạnh, da nổi vân tím.
• Sốt cao kèm rét run và ban.
• Trẻ li bì, bỏ bú kèm ban.

Cách mô tả ban cho đúng

Về thời gian

• Ban xuất hiện vào ngày thứ mấy của đợt sốt.
• Xuất hiện trước hay sau khi hết sốt.
• Lan nhanh hay chậm.

Về vị trí

• Bắt đầu ở đâu.
• Lan theo hướng nào — từ mặt xuống, từ thân ra, từ chân lên.
• Hiện đang ở những vùng nào.
• Có ở lòng bàn tay bàn chân không.
• Có trong miệng không.

Về hình thái

• Phẳng hay nổi gồ.
• Chấm nhỏ hay mảng lớn.
• Có mụn nước không.
• Màu gì.
• Có mất khi ấn không.

Về cảm giác

• Có ngứa không.
• Có đau, rát không.

Về bối cảnh

• Có dùng thuốc mới không — và bắt đầu từ khi nào.
• Có ai xung quanh cùng bị không.
• Có tiếp xúc với người bệnh không.
• Có bị muỗi đốt nhiều không.
• Đã tiêm chủng những gì.
• Có ăn gì lạ không.

Chụp ảnh

Rất nên làm — ban có thể mờ đi hoặc thay đổi trước khi tới phòng khám.

• Chụp dưới ánh sáng tự nhiên, không dùng đèn màu.
• Chụp cả vùng rộng và cận cảnh.
• Chụp theo từng ngày để thấy diễn biến.
• Có thể để vật gì đó bên cạnh làm mốc kích thước.
• Chụp cả lúc đang ấn kính.

Một số tình huống thường gặp

Sốt vài ngày rồi hết, sau đó mới nổi ban

Kiểu này gặp ở một số bệnh do virus ở trẻ nhỏ. Vẫn nên đi khám để được xác định.

Ban kèm ngứa sau khi dùng thuốc

Nghĩ tới dị ứng thuốc. Ngừng thuốc, giữ vỏ hộp, liên hệ bác sĩ.

Nếu kèm sốt cao, bọng nước, loét miệng mắt — đi cấp cứu.

Sốt kèm chấm xuất huyết, chảy máu chân răng, chảy máu cam

Cần đi khám ngay — đặc biệt trong mùa dịch do muỗi truyền.

Chú ý thêm: giai đoạn nguy hiểm của một số bệnh này lại rơi vào lúc đã hết sốt — nên hết sốt không có nghĩa là hết lo.

Ban ở trẻ kèm loét miệng, mụn nước ở tay chân

Cần đi khám và cho trẻ nghỉ học để tránh lây.

Ban kèm đau khớp

Nên đi khám để được đánh giá kỹ hơn.

Những việc không nên làm

• Không kiêng tắm, kiêng gió theo quan niệm cũ — vệ sinh sạch sẽ vẫn cần thiết.
• Không tắm lá, đắp lá lên ban.
• Không cạo gió, cắt lể.
• Không tự bôi thuốc chứa corticoid.
• Không tự uống kháng sinh.
• Không gãi mạnh, không chọc vỡ mụn nước.
• Không chờ xem ban có tự lặn không khi có dấu hiệu nguy hiểm.

Chăm sóc khi ban lành tính

• Giữ da sạch, tắm nước ấm vừa.
• Mặc đồ rộng, cotton thoáng.
• Cắt móng tay để đỡ gãi xước.
• Chườm mát nếu ngứa.
• Uống nhiều nước.
• Theo dõi diễn biến, chụp ảnh hằng ngày.
• Cách ly nếu nghi bệnh lây.

Khi nào nên đi khám dù không có dấu hiệu nguy hiểm

• Không rõ nguyên nhân.
• Ban kéo dài không lặn.
• Sốt kéo dài kèm ban.
• Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai.
• Người có bệnh nền, người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Nhiều người trong nhà cùng bị.
• Nghi liên quan tới thuốc đang dùng.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Ban không mất khi ấn kính là dấu hiệu phải đi cấp cứu ngay.
2. Chụp ảnh ban hằng ngày dưới ánh sáng tự nhiên — ban có thể mờ đi trước khi tới phòng khám.
3. Với một số bệnh do muỗi truyền, hết sốt không có nghĩa là hết lo — cần theo dõi tiếp.

Câu hỏi thường gặp