Nổi hạch: khi nào là bình thường, khi nào cần khám

Hạch là một phần của hệ miễn dịch. Hạch sưng lên thường là phản ứng bình thường khi cơ thể chống lại nhiễm trùng.

Nhưng có một nhóm cần được đi khám.

Hạch phản ứng — thường gặp

Đặc điểm

• Mềm, di động dưới da.
• Đau khi ấn.
• Kích thước nhỏ.
• Xuất hiện cùng lúc với một nhiễm trùng gần đó.
• Nhỏ lại sau khi hết nhiễm trùng.

Các tình huống hay gặp

• Hạch cổ khi viêm họng, viêm amidan.
• Hạch dưới hàm khi sâu răng, viêm lợi.
• Hạch trước tai khi đau mắt đỏ.
• Hạch nách khi có vết thương ở tay.
• Hạch bẹn khi có vết thương ở chân.
• Hạch nhiều nơi khi nhiễm virus toàn thân.
• Hạch nhỏ ở trẻ em — khá thường gặp và thường lành tính.

Nhóm cần đi khám sớm

Về tính chất hạch

• Cứng, chắc như đá.
• Không đau.
• Không di động, dính vào mô xung quanh.
• To dần theo thời gian.
• Kích thước lớn.
• Nhiều hạch dính thành khối.
• Da trên hạch đỏ, có lỗ rò.

Về vị trí

• Hạch vùng trên xương đòn — luôn cần đi khám.
• Hạch cứng ở cổ mà không tìm được ổ nhiễm trùng.
• Hạch nách một bên ở phụ nữ — nên khám cả vú.
• Hạch ở nhiều vùng cùng lúc.

Về triệu chứng kèm theo

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Sốt kéo dài.
• Ra mồ hôi đêm nhiều, ướt áo.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Ngứa toàn thân.
• Da xanh, dễ bầm tím.
• Gan lách to.

Về thời gian

• Hạch không nhỏ lại sau vài tuần.
• Hạch tồn tại kéo dài không rõ lý do.

Cách tự kiểm tra

• Dùng đầu ngón tay ấn nhẹ và xoay tròn.
• Kiểm tra các vùng: dưới hàm, hai bên cổ, sau tai, sau gáy, trên xương đòn, nách, bẹn.
• So sánh hai bên.
• Ghi nhận: kích thước, cứng hay mềm, có đau không, có di động không.
• Đánh dấu kích thước bằng cách so với vật quen thuộc — hạt đậu, hạt lạc, quả nho.
• Theo dõi theo thời gian, ghi lại.
• Chụp ảnh nếu hạch nhìn thấy được.

Những việc không nên làm

• Không tự nặn, không tự chích.
• Không đắp lá, đắp cao không rõ nguồn gốc.
• Không xoa bóp mạnh.
• Không tự uống kháng sinh.
• Không nắn bóp liên tục nhiều lần trong ngày — kiểm tra một lần mỗi vài ngày là đủ.
• Không chờ quá lâu khi có dấu hiệu đáng lo.

Thông tin cần kể với bác sĩ

• Phát hiện từ khi nào.
• Có to lên không, nhanh hay chậm.
• Cứng hay mềm, đau hay không.
• Có di động không.
• Ở những vùng nào.
• Có nhiễm trùng gì gần đó không — răng, họng, da, vết thương.
• Có sốt, sụt cân, mồ hôi đêm không.
• Có tiếp xúc với người ho kéo dài không.
• Có tiếp xúc với động vật, bị mèo cào không.
• Có đi du lịch đâu không.
• Đang dùng thuốc gì.
• Tiền sử bệnh và tiền sử gia đình.
• Hút thuốc, uống rượu.

Ở trẻ em

• Hạch nhỏ ở cổ khá thường gặp và thường lành tính.
• Hay to lên khi trẻ bị nhiễm trùng đường hô hấp.

Đưa trẻ đi khám nếu

• Hạch to nhanh.
• Hạch rất to.
• Hạch cứng, dính.
• Da trên hạch đỏ, nóng, có mủ.
• Kèm sốt kéo dài.
• Kèm sụt cân, xanh xao, mệt mỏi.
• Kèm dễ bầm tím, chảy máu.
• Hạch trên xương đòn.
• Hạch không nhỏ lại sau nhiều tuần.

Phân biệt với một số khối khác

Nang bã đậu

Khối dưới da, có thể có lỗ nhỏ ở giữa, mềm, tồn tại lâu. Nếu sưng đau — cần đi khám.

Bướu cổ

Khối ở giữa cổ phía trước, di chuyển lên xuống khi nuốt. Cần đi khám.

Tuyến nước bọt sưng

Sưng vùng trước tai hoặc dưới hàm, có thể đau khi ăn.

Một lưu ý về việc lo lắng

Nhiều người sờ thấy hạch rồi lo lắng và nắn bóp liên tục.

Việc nắn bóp nhiều không giúp gì mà còn có thể làm hạch sưng thêm.

Cách đúng: ghi nhận kích thước, theo dõi mỗi vài ngày, và đi khám nếu có dấu hiệu đáng lo hoặc nếu bản thân thấy lo lắng nhiều.

Đi khám để được yên tâm cũng là lý do chính đáng.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Hạch cứng, không đau, không di động, to dần là nhóm cần đi khám sớm.
2. Hạch vùng trên xương đòn luôn cần đi khám.
3. Đừng nắn bóp liên tục — ghi nhận kích thước và theo dõi mỗi vài ngày là đủ.

Câu hỏi thường gặp