Cùng một cơn sốt, nhưng nếu người bệnh vừa đi xa về thì hướng suy nghĩ của bác sĩ có thể hoàn toàn khác.
Và đây là thông tin người bệnh thường quên kể.
Vì sao quan trọng
- Một số bệnh chỉ gặp ở những vùng nhất định.
- Một số bệnh có thời gian ủ bệnh dài — xuất hiện lâu sau khi đã về nhà.
- Việc biết nơi đã đến giúp chọn đúng xét nghiệm thay vì làm dàn trải.
- Một số bệnh cần điều trị sớm mới hiệu quả.
Cần kể những gì về chuyến đi
Nơi và thời gian
- Đã đi những đâu — kể cả những nơi chỉ ghé qua.
- Ngày đi và ngày về.
- Ở bao lâu.
- Đi những vùng nào trong chuyến đó — thành phố, nông thôn, rừng núi, ven biển.
Điều kiện sinh hoạt
- Ở khách sạn, nhà dân, hay cắm trại.
- Có ngủ màn không.
- Có điều hoà, cửa lưới không.
- Nguồn nước sinh hoạt.
Phơi nhiễm
- Có bị muỗi đốt nhiều không.
- Có tắm sông, suối, ao hồ không.
- Có đi chân đất trên đất ẩm không.
- Có vào hang động không.
- Có tiếp xúc với động vật không — gia súc, gia cầm, động vật hoang dã.
- Có bị động vật cắn, cào, liếm vào vết thương không.
- Có tiếp xúc với người ốm không.
- Có đi thăm cơ sở y tế ở đó không.
Ăn uống
- Có ăn đồ sống, tái không — hải sản, thịt, rau sống.
- Có uống nước chưa đun không.
- Có ăn sữa chưa tiệt trùng không.
- Có ăn ở hàng quán vệ sinh kém không.
- Có bị tiêu chảy trong chuyến đi không.
Dự phòng đã làm
- Có tiêm chủng gì trước khi đi không.
- Có uống thuốc dự phòng không — và có uống đủ không.
- Có dùng thuốc chống muỗi không.
Không chỉ là đi nước ngoài
Đi trong nước cũng quan trọng:
- Đi vùng rừng núi.
- Đi vùng đang có dịch.
- Đi cắm trại, du lịch sinh thái.
- Về quê, đi đám tang, đám giỗ ở nơi khác.
- Tham gia hoạt động ngoài trời nhiều ngày.
Tiếp xúc đặc biệt không liên quan du lịch
Nghề nghiệp
- Chăn nuôi, giết mổ, thú y.
- Làm ruộng, làm vườn.
- Nhân viên y tế.
- Xử lý rác, thông cống.
- Làm việc trong môi trường đông người.
- Tiếp xúc hoá chất.
Trong gia đình và cộng đồng
- Có ai trong nhà cùng bị không.
- Trong lớp học, nơi làm việc có ai bị không.
- Có ai mới đi xa về không.
- Có nuôi thú cưng không, thú có ốm không.
- Có chuột, gián trong nhà không.
Y tế
- Có làm thủ thuật, phẫu thuật gần đây không.
- Có nhổ răng không.
- Có truyền dịch, tiêm truyền ở đâu không.
- Có xăm mình, xỏ khuyên không.
Thời gian ủ bệnh
Điểm quan trọng: một số bệnh xuất hiện khá lâu sau khi tiếp xúc.
Vì vậy:
- Nên kể tiền sử du lịch với mọi trường hợp sốt trong vòng vài tuần tới vài tháng sau chuyến đi.
- Đừng nghĩ "đã về lâu rồi chắc không liên quan".
- Ghi lại ngày đi và ngày về để nhớ chính xác.
Đi khám sớm nếu
- Sốt sau khi đi nước ngoài về, đặc biệt vùng nhiệt đới.
- Sốt sau khi đi vùng rừng núi.
- Sốt kèm rét run thành cơn.
- Sốt kèm nổi ban.
- Sốt kèm vàng da, vàng mắt.
- Sốt kèm tiêu chảy kéo dài.
- Sốt sau khi bị động vật cắn.
- Sốt sau khi tắm sông suối, lội nước lũ.
- Sốt kèm đau cơ dữ dội, đau bắp chân.
- Sốt kèm khó thở.
Chuẩn bị trước khi đi xa
- Tìm hiểu về bệnh lưu hành ở nơi đến.
- Hỏi bác sĩ về tiêm chủng cần thiết — một số cần tiêm trước nhiều tuần.
- Hỏi về thuốc dự phòng nếu đi vùng có dịch.
- Mang đủ thuốc đang dùng và đơn thuốc.
- Mang theo thuốc cấp cứu nếu có tiền sử dị ứng nặng.
- Mang kem chống muỗi, màn.
- Mang gói bù nước.
- Ghi thông tin y tế của mình — nhóm máu, dị ứng, bệnh nền.
Trong chuyến đi
- Ăn chín uống sôi.
- Cẩn thận với đá lạnh, rau sống.
- Ngủ màn, dùng kem chống muỗi.
- Mặc quần áo dài vào lúc nhiều muỗi.
- Không tắm ở nơi nước tù đọng, không lội nước lũ nếu tránh được.
- Đi giày dép, không đi chân đất.
- Không tiếp xúc gần với động vật lạ.
- Rửa tay thường xuyên.
Sau khi về
- Theo dõi sức khoẻ trong vài tuần.
- Ghi lại ngày về.
- Đi khám ngay nếu sốt, tiêu chảy kéo dài, nổi ban, vàng da.
- Luôn chủ động kể về chuyến đi khi đi khám — đừng chờ được hỏi.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Chủ động kể về chuyến đi khi bị sốt — thông tin này có thể đổi hoàn toàn hướng chẩn đoán.
- Đừng nghĩ "về lâu rồi chắc không liên quan" — một số bệnh ủ bệnh dài.
- Không chỉ đi nước ngoài — đi rừng núi, tắm sông suối, tiếp xúc động vật đều đáng kể.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải kể với bác sĩ về chuyến đi gần đây?
Vì một số bệnh chỉ gặp ở những vùng nhất định, nên thông tin về nơi đã đến và thời gian có thể thay đổi hoàn toàn hướng chẩn đoán và xét nghiệm.
Nên kể những gì về chuyến đi?
Nên kể đã đi đâu, thời gian đi và về, ở loại nơi nào, có bị muỗi đốt không, có tắm sông suối không, ăn uống gì đặc biệt và có tiếp xúc với động vật hay người bệnh không.
Bao lâu sau chuyến đi thì vẫn nên kể tiền sử du lịch?
Nên kể với mọi trường hợp sốt xảy ra trong vòng vài tuần tới vài tháng sau chuyến đi, vì một số bệnh có thời gian ủ bệnh dài.
Trước khi đi xa nên chuẩn bị gì về y tế?
Nên tìm hiểu về bệnh lưu hành ở nơi đến, hỏi bác sĩ về tiêm chủng và thuốc dự phòng cần thiết, mang theo thuốc đang dùng và các vật dụng phòng muỗi.