Cha mẹ thường nhìn vào nhiệt kế đầu tiên. Nhưng ở trẻ em, tình trạng chung nói lên nhiều hơn con số.
Quan sát gì
Trẻ trông thế nào
- Có tỉnh táo không, có nhận ra người thân không.
- Có chơi được không — dù chơi ít hơn thường ngày.
- Có cười không.
- Có đáp ứng khi gọi không.
- Có mềm nhũn, li bì không.
- Khóc thế nào — khóc bình thường hay khóc yếu, khóc rên.
Trẻ sốt cao mà vẫn chơi được thường ít đáng lo hơn trẻ sốt nhẹ mà nằm li bì.
Ăn uống
- Có bú được không, bú được bao nhiêu so với mọi ngày.
- Có uống nước được không.
- Có nôn không, nôn mấy lần.
Đi tiểu
- Tã có ướt không, bao lâu một lần.
- Nước tiểu màu gì.
Đây là chỉ dấu tốt về tình trạng đủ nước.
Thở
- Thở có nhanh hơn bình thường không.
- Có rút lõm lồng ngực không — phần dưới lồng ngực lõm vào khi hít.
- Cánh mũi có phập phồng không.
- Có tiếng rít, tiếng khò khè không.
- Môi, đầu ngón tay có tím không.
Da
- Có nổi ban không — và có mất khi ấn kính không.
- Da có tái, có nổi vân tím không.
- Tay chân có lạnh không.
Dấu hiệu mất nước
- Tã khô nhiều giờ.
- Khóc không có nước mắt.
- Môi khô, miệng khô.
- Mắt trũng.
- Thóp trũng ở trẻ nhỏ.
- Da kém đàn hồi.
- Li bì hoặc quấy dữ dội.
Trẻ nhỏ mất nước nhanh hơn người lớn rất nhiều.
Các mốc tuổi cần chú ý
Trẻ dưới ba tháng
Sốt ở lứa tuổi này luôn cần đưa đi khám ngay, không theo dõi tại nhà.
Lý do: biểu hiện rất mờ nhạt, và nhiễm trùng có thể diễn tiến nhanh.
Trẻ dưới sáu tháng
Cũng cần thận trọng hơn — nên đi khám sớm.
Đưa trẻ đi khám ngay nếu
- Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
- Li bì, khó đánh thức, mềm nhũn.
- Co giật.
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
- Nổi ban không mất khi ấn kính.
- Cứng gáy, thóp phồng.
- Nôn tất cả những gì cho uống.
- Bỏ bú hoàn toàn.
- Có dấu hiệu mất nước.
- Tay chân lạnh, da nổi vân tím.
- Quấy khóc bất thường, không dỗ được.
- Khóc rên yếu ớt.
- Sốt kéo dài nhiều ngày.
- Đang đỡ rồi sốt lại.
- Trẻ có bệnh nền.
- Cha mẹ thấy trẻ khác hẳn mọi khi và cảm thấy lo — linh cảm của cha mẹ đáng được tin.
Co giật do sốt
Xảy ra ở một số trẻ nhỏ. Trông rất đáng sợ nhưng thường ngắn.
Xử trí
- Giữ bình tĩnh.
- Đặt trẻ nằm nghiêng ở nơi an toàn, thoáng.
- TUYỆT ĐỐI không nhét bất cứ thứ gì vào miệng trẻ.
- Không giữ chặt tay chân.
- Nới lỏng quần áo.
- Dọn vật cứng xung quanh.
- Ghi nhớ giờ bắt đầu và thời gian cơn.
- Quay video nếu có người khác làm được.
- Sau cơn đưa trẻ đi khám.
Gọi cấp cứu nếu
- Cơn kéo dài.
- Các cơn nối tiếp không tỉnh lại.
- Trẻ khó thở, tím.
- Đây là cơn đầu tiên.
- Trẻ không tỉnh lại sau cơn.
Lưu ý: cho uống hạ sốt không chắc chắn ngăn được co giật — nên đừng dùng quá liều vì mục đích này.
Chăm sóc tại nhà khi trẻ sốt
- Cởi bớt quần áo, không ủ kín.
- Phòng thoáng, không quá lạnh.
- Lau người bằng nước ấm — không dùng nước lạnh, không dùng cồn.
- Cho uống nhiều nước, bú nhiều lần.
- Không ép ăn, cho ăn ít một.
- Thuốc hạ sốt theo liều tính theo cân nặng — hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Dùng dụng cụ đong đi kèm thuốc, không dùng thìa ăn cơm.
- Không bẻ thuốc người lớn cho trẻ.
- Ghi lại giờ và loại thuốc đã cho uống.
- Cho trẻ nghỉ ngơi.
Khi nhiều người cùng chăm sóc
Ghi ra giấy giờ cho uống thuốc và loại thuốc.
Đây là cách phòng tình huống ông bà cho uống rồi bố mẹ lại cho uống tiếp.
Những việc không nên làm
- Không ủ ấm, không đắp nhiều chăn.
- Không lau cồn, không lau nước đá.
- Không cạo gió cho trẻ.
- Không tự uống kháng sinh.
- Không dùng thuốc của trẻ khác.
- Không kiêng tắm hoàn toàn — lau người sạch sẽ vẫn cần.
- Không chờ đợi khi có dấu hiệu nguy hiểm.
Chuẩn bị khi đưa trẻ đi khám
- Bảng ghi nhiệt độ theo giờ.
- Thuốc đã cho uống, giờ uống.
- Ăn uống, đi tiểu thế nào.
- Các triệu chứng kèm theo.
- Ảnh chụp ban nếu có.
- Sổ tiêm chủng.
- Có ai trong nhà, trong lớp cùng bị không.
- Tiền sử dị ứng của trẻ.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Trẻ chơi được thì yên tâm hơn con số trên nhiệt kế — li bì mới là điều đáng lo.
- Trẻ dưới ba tháng sốt thì đi khám ngay, không theo dõi tại nhà.
- Co giật: đặt nằm nghiêng, không nhét gì vào miệng, ghi nhớ giờ và đưa đi khám.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sốt cao mà vẫn chơi được có đáng lo không?
Thường ít đáng lo hơn trẻ sốt nhẹ mà li bì. Tình trạng chung của trẻ, khả năng chơi và ăn uống là chỉ dấu quan trọng hơn con số nhiệt độ.
Trẻ mấy tháng tuổi sốt là phải đi khám ngay?
Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt luôn cần được đưa đi khám ngay, không theo dõi tại nhà, vì biểu hiện ở lứa tuổi này rất mờ nhạt.
Xử trí co giật do sốt ở trẻ thế nào?
Đặt trẻ nằm nghiêng ở nơi an toàn, tuyệt đối không nhét gì vào miệng, không giữ chặt tay chân, ghi nhớ giờ bắt đầu và đưa đi khám sau cơn.
Dấu hiệu mất nước ở trẻ là gì?
Tã khô nhiều giờ, khóc không có nước mắt, môi khô, mắt trũng, thóp trũng ở trẻ nhỏ và trẻ li bì hoặc quấy dữ dội.