Sốt là biểu hiện rất chung. Gần như bệnh nhiễm trùng nào cũng có thể gây sốt.
Vì vậy điều hữu ích không phải là con số, mà là cách mô tả trọn vẹn về đợt sốt.
Con số ít quan trọng hơn bạn nghĩ
Mức độ sốt không tỷ lệ thuận với mức độ nặng của bệnh.
- Một đợt cảm virus thông thường có thể sốt cao.
- Một nhiễm trùng nặng ở người cao tuổi có thể không sốt.
- Trẻ nhỏ hay sốt cao với các bệnh nhẹ.
Điều quan trọng hơn
- Có tỉnh táo không.
- Có ăn uống được không.
- Thở thế nào.
- Có đi tiểu được không.
- Trông thế nào khi đã hạ sốt — vẫn mệt lả hay tỉnh táo lại.
Sốt nhẹ mà li bì đáng lo hơn sốt cao mà vẫn chơi đùa.
Đo cho đúng
- Dùng nhiệt kế, không sờ trán để đoán.
- Đọc kỹ hướng dẫn của loại nhiệt kế đang dùng.
- Đo cùng một cách, cùng vị trí mỗi lần để so sánh được.
- Không đo ngay sau khi uống nước nóng lạnh, sau khi tắm, sau khi vận động.
- Ghi lại nhiệt độ kèm giờ đo.
Mô tả đợt sốt — những thông tin bác sĩ cần
Về thời gian
- Bắt đầu sốt từ ngày nào.
- Sốt liên tục hay từng cơn.
- Sốt vào giờ nào trong ngày — sáng, chiều, đêm.
- Có khoảng nào hết sốt hoàn toàn không.
Về kiểu sốt
- Có rét run không — run cầm cập, đắp chăn vẫn lạnh.
- Có vã mồ hôi khi hạ sốt không.
- Sốt cao nhất lúc nào.
- Có đáp ứng với thuốc hạ sốt không, hạ được bao lâu.
Về triệu chứng đi kèm
Đây là phần giúp khoanh vùng nguyên nhân nhiều nhất:
- Ho, đau họng, chảy mũi — hướng đường hô hấp.
- Tiêu chảy, nôn, đau bụng — hướng tiêu hoá.
- Tiểu buốt, tiểu rắt, đau lưng — hướng tiết niệu.
- Nổi ban — mô tả kiểu ban, có mất khi ấn không.
- Đau đầu, cứng gáy — dấu hiệu cần đi khám ngay.
- Đau khớp, đau cơ.
- Sưng đau ở một vùng cụ thể.
- Vàng da, vàng mắt.
Về bối cảnh
- Có ai xung quanh cùng bị không.
- Có đi du lịch đâu gần đây không — đặc biệt nước ngoài hoặc vùng có dịch.
- Có bị muỗi đốt nhiều không.
- Có ăn gì lạ không.
- Có vết thương nào không.
- Có tiếp xúc với động vật không.
- Có dùng thuốc mới không.
- Có làm thủ thuật, phẫu thuật gần đây không.
Cách theo dõi tại nhà
Lập một bảng ghi đơn giản:
| Giờ | Nhiệt độ | Thuốc | Ăn uống | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 7h | 38.5 | đã uống | nửa bát cháo | còn tỉnh |
| 11h | 37.8 | — | uống nước | đỡ mệt |
Bảng này rất hữu ích khi đi khám — cho thấy diễn biến rõ hơn bất kỳ lời mô tả nào.
Các dấu hiệu cần đi khám ngay
Ở người lớn
- Cứng gáy, đau đầu dữ dội.
- Lú lẫn, li bì.
- Nổi ban không mất khi ấn kính vào.
- Khó thở, đau ngực.
- Rét run dữ dội từng cơn.
- Da tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh.
- Không tiểu được hoặc tiểu rất ít.
- Sốt kéo dài nhiều ngày không rõ nguyên nhân.
- Sốt sau khi đi nước ngoài về.
- Sốt ở người có bệnh nền, người đang điều trị ung thư, người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Phụ nữ mang thai.
Ở trẻ em
- Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
- Li bì, khó đánh thức.
- Co giật.
- Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
- Nổi ban không mất khi ấn.
- Bỏ bú, nôn tất cả.
- Dấu hiệu mất nước — tã khô nhiều giờ, khóc không nước mắt.
- Quấy khóc bất thường không dỗ được.
- Cha mẹ thấy trẻ khác hẳn mọi khi.
Điểm đặc biệt ở người cao tuổi
Người cao tuổi có thể nhiễm trùng nặng mà không sốt cao, thậm chí hạ thân nhiệt.
Ở nhóm này, dấu hiệu đáng tin hơn là:
- Lú lẫn đột ngột.
- Mệt lả, ăn kém hẳn.
- Ngã không rõ lý do.
- Thở nhanh hơn bình thường.
- Không đi lại được như trước.
Đừng loại trừ nhiễm trùng chỉ vì nhiệt độ bình thường.
Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân
Nếu sốt kéo dài nhiều ngày mà không tìm ra lý do:
- Cần đi khám, đừng tiếp tục tự uống hạ sốt.
- Mang theo bảng theo dõi nhiệt độ.
- Kể đầy đủ về bối cảnh — du lịch, tiếp xúc, nghề nghiệp, thuốc.
- Kể cả những triệu chứng có vẻ không liên quan.
- Nói rõ đã tự dùng thuốc gì — kể cả kháng sinh tự mua.
Tự uống kháng sinh trước khi đi khám có thể làm việc tìm nguyên nhân khó hơn nhiều.
Về việc hạ sốt
- Mục tiêu là làm dễ chịu hơn, không phải đưa nhiệt độ về con số bình thường.
- Cởi bớt quần áo, phòng thoáng.
- Lau người bằng nước ấm, không dùng nước lạnh hay cồn.
- Uống nhiều nước.
- Hỏi dược sĩ về thuốc và liều phù hợp.
- Đọc kỹ thành phần thuốc cảm cúm — nhiều loại đã chứa sẵn thuốc hạ sốt.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Tình trạng chung quan trọng hơn con số nhiệt độ — li bì đáng lo hơn sốt cao mà vẫn tỉnh táo.
- Ghi bảng theo dõi nhiệt độ và triệu chứng đi kèm — đây là thứ hữu ích nhất khi đi khám.
- Người cao tuổi nhiễm trùng nặng có thể không sốt — lú lẫn đột ngột là dấu hiệu đáng tin hơn.
Câu hỏi thường gặp
Con số nhiệt độ có phản ánh mức độ nặng của bệnh không?
Không hẳn. Sốt nhẹ mà người bệnh li bì, khó thở hoặc lú lẫn đáng lo hơn nhiều so với sốt cao mà vẫn tỉnh táo và ăn uống được.
Nên ghi lại những gì khi theo dõi sốt?
Nên ghi nhiệt độ theo giờ, thuốc đã dùng và giờ dùng, ăn uống được bao nhiêu, số lần đi tiểu và các triệu chứng mới xuất hiện.
Kiểu sốt có ý nghĩa gì với bác sĩ?
Có, thông tin như sốt liên tục hay từng cơn, sốt về chiều tối, có rét run hay không đều giúp bác sĩ khoanh vùng nguyên nhân.
Người cao tuổi nhiễm trùng có luôn sốt không?
Không, người cao tuổi có thể nhiễm trùng nặng mà không sốt cao, đôi khi chỉ biểu hiện bằng lú lẫn, mệt lả hoặc ăn kém.