Ớn lạnh và rét run: khác nhau và ý nghĩa

Nhiều người khi đi khám chỉ nói "tôi bị sốt" mà quên kể về rét run.

Đây là thông tin có giá trị mà thường bị bỏ sót.

Phân biệt hai mức độ

Ớn lạnh

• Cảm giác lạnh nhẹ, gai người.
• Có thể nổi da gà.
• Vẫn kiểm soát được cơ thể.
• Hay gặp khi bắt đầu sốt, khi mệt, khi thiếu ngủ.

Rét run

• Run cầm cập, không kiểm soát được.
• Răng va vào nhau.
• Đắp chăn vẫn thấy lạnh.
• Toàn thân run.
• Thường kéo dài vài phút tới vài chục phút.
• Sau đó nhiệt độ tăng cao, rồi có thể vã mồ hôi.

Rét run là dấu hiệu đáng chú ý hơn nhiều so với ớn lạnh.

Vì sao sốt lại thấy lạnh

Nghe có vẻ nghịch lý nhưng có lý do:

• Cơ thể đang nâng ngưỡng nhiệt lên cao hơn.
• So với ngưỡng mới, nhiệt độ hiện tại là quá thấp.
• Nên cơ thể phản ứng bằng cách run để sinh nhiệt và co mạch ngoài da.
• Người bệnh thấy lạnh dù nhiệt độ đang tăng.
• Khi đạt ngưỡng mới thì hết run và bắt đầu thấy nóng.

Ngược lại, khi cơn sốt lui, cơ thể hạ ngưỡng xuống — lúc này thấy nóng và vã mồ hôi.

Ý nghĩa của rét run

Rét run dữ dội, đặc biệt thành từng cơn, là thông tin bác sĩ rất quan tâm.

Cần mô tả rõ

• Run cầm cập hay chỉ ớn lạnh.
• Kéo dài bao lâu mỗi cơn.
• Mấy lần trong ngày.
• Vào giờ nào — có đều đặn không.
• Sau đó có sốt cao không.
• Sau đó có vã mồ hôi không.
• Giữa các cơn có hết sốt hoàn toàn không.

Kiểu "rét run — sốt cao — vã mồ hôi — hết sốt" lặp lại thành cơn là thông tin rất có giá trị và thường là lý do nên đi khám sớm.

Bối cảnh cần kể

• Có đi vùng rừng núi, vùng có dịch không.
• Có bị muỗi đốt nhiều không.
• Có đi nước ngoài không.
• Có đang có ổ nhiễm trùng nào không — vết thương, áp xe, nhiễm trùng tiểu.
• Có đặt dụng cụ y tế trong người không.
• Có làm thủ thuật gần đây không.
• Có tiêm truyền gì không.

Xử trí khi đang rét run

• Đắp chăn cho dễ chịu trong lúc đang run.
• Uống nước ấm.
• Không tắm nước lạnh, không lau nước lạnh — làm run nhiều hơn.
• Nằm nghỉ ở nơi không có gió lùa.
• Khi hết run và bắt đầu thấy nóng — bỏ bớt chăn ra.
• Không ủ kín liên tục.
• Đo nhiệt độ khi đã hết run.
• Ghi lại giờ và diễn biến.

Khi vã mồ hôi sau cơn

• Thay quần áo khô.
• Lau người.
• Uống bù nước.
• Thay ga giường nếu ướt.
• Giữ ấm vừa phải, tránh gió lùa.

Khi nào cần đi khám ngay

• Rét run dữ dội, run cầm cập.
• Rét run thành cơn, lặp lại.
• Kèm da tái, mạch nhanh, tụt huyết áp, lơ mơ — đây là dấu hiệu nặng, đi cấp cứu.
• Kèm khó thở, đau ngực.
• Kèm lú lẫn.
• Kèm đau lưng, tiểu buốt.
• Kèm đau bụng nhiều.
• Sau khi đi vùng có dịch về.
• Ở người có bệnh nền, người đang điều trị ung thư, người dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Người cao tuổi.
• Đang có vết thương hoặc ổ nhiễm trùng.

Ớn lạnh không kèm sốt

Ớn lạnh mà không sốt có thể gặp trong nhiều tình huống:

• Mệt mỏi, thiếu ngủ.
• Thiếu máu.
• Bệnh tuyến giáp.
• Hạ đường huyết.
• Lo âu, hoảng sợ.
• Ở trong môi trường lạnh.
• Tác dụng phụ thuốc.

Nếu ớn lạnh kéo dài, tái đi tái lại mà không rõ lý do — nên đi khám.

Một lưu ý về người cao tuổi

Người cao tuổi bị nhiễm trùng nặng có thể không sốt, thậm chí hạ thân nhiệt.

Ở nhóm này:

• Người lạnh toát, da tái, lơ mơ là dấu hiệu rất đáng lo.
• Đừng chờ có sốt mới đi khám.
• Thay đổi đột ngột trong trạng thái chung là dấu hiệu đáng tin nhất.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Rét run cầm cập khác hẳn ớn lạnh — và là thông tin có giá trị cần kể với bác sĩ.
2. Kiểu rét run — sốt cao — vã mồ hôi lặp thành cơn là lý do nên đi khám sớm.
3. Rét run kèm da tái, mạch nhanh, lơ mơ là dấu hiệu nặng — đi cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp